Dziedzictwo › Katalog › Czerwieniec

Cmentarz · powiat słupski

Czerwieniec — cmentarz ewangelicki

niem. Schierwens

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Schierwens
Miejscowość
Czerwieniec, gm. Potęgowo
Dawny powiat
Landkreis Stolp, Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern
Powiat dziś
słupski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Stojentin (Stojęcino), Kirchenkreis Stolp-Altstadt
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
cmentarz poewangelicki (relikt)

Cmentarz w Czerwieńcu (po niemiecku Schierwens) założono około kilometra na północny zachód od zabudowań; prowadzi doń polna droga, a od północy, południa i wschodu granice wyznaczają drogi leśne. Zachowane ułamki nagrobków i ukształtowanie terenu od południa pokazują, że nekropolię z czasem powiększono, a granice tej wcześniejszej wzmocniono wałem z ciosów kamiennych — do dziś przetrwał on fragmentarycznie na całym obwodzie. Śladów mogił nie ma już żadnych; w narożniku leży porzucony fragment murowanej tablicy z urwaną inskrypcją „Ruhen in”. Poza tym zostały porozrzucane, obrosłe mchem głazy.

Czerwieniec, w wariancie Schierwenz, po kaszubsku Czérwénc, był dawnym lennem rodu von Stojentin: w 1518 roku książę Bogusław X nadał Peterowi Stojentinowi odziedziczone po ojcu dobra, wśród nich część Czerwieńca.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Czerwieniec miał nauczyciela i 24 ogniska (domostwa), należał do parafii w Stowięcinie (Stojentin), a jego właścicielowi przysługiwało prawo współpatronatu nad tamtejszym kościołem. Brüggemann zapisał wiele form nazwy tej wsi: Zierwenz, Zierwienz, Czierwienz, Zirsewenske, Czerwenz, Czerwenske, a w listach lennych Zirkoske. Około 1800 roku mieszkało tu już niewielu Kaszubów.

Przed 1945 rokiem wieś należała do powiatu słupskiego w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. W 1939 roku liczyła 260 mieszkańców w 62 gospodarstwach domowych.

Ludność była ewangelicka. Własnego kościoła wieś nie miała: na początku XX wieku podlegała jeszcze parafii w Stowięcinie (Stojentin), a potem, w tym samym okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto, parafii w Skórowie. Nauczycielem był Ernst Bansemer.

9 marca 1945 roku wieś zajęła bez walki Armia Czerwona. Karl-Heinz Pagel podaje, że w maju 1945 roku zaczęto wysiedlać mieszkańców. Straty wyniosły 7 poległych, 17 zmarłych cywilów i 42 zaginionych; w RFN odnaleziono potem 130 dawnych mieszkańców, w NRD 46. Dziś teren należy do rzymskokatolickiej parafii świętego Stanisława w Skórowie.

Źródła: Czerwieniec — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl, gmina Potęgowo); Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 144; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 858–861; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1022.

Fotografie

Jedyna ocalała podstawa krzyża
Jedyna ocalała podstawa krzyża · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Widok na cmentarz
Widok na cmentarz · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Widok na cmentarz
Widok na cmentarz · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Fragment epitafium
Fragment epitafium · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Kamienie muru
Kamienie muru · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Kamienie muru
Kamienie muru · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Droga na cmentarz
Droga na cmentarz · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Po lewej lokalizacja pierwotna z podst. krzyża, po prawej mur.
Po lewej lokalizacja pierwotna z podst. krzyża, po prawej mur. · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Fragment muru
Fragment muru · fot. M. Drzewiecki — Cmentarze Ziemi Lęborskiej
Położenie: 54,5234° N, 17,5422° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, punkt „Czerwieniec” z jego zbioru położeń cmentarzy)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Gmina Potęgowo — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim
  3. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1022

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0843
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.