Człuchów — cmentarz przy kościele świętej Katarzyny, dziś plac Bohaterów (ewangelicki)

Starszy z dwóch luterańskich cmentarzy Człuchowa leżał na terenie dzisiejszego placu Bohaterów. Dawniej miejsce to znajdowało się poza miastem i stał na nim — od 1378 roku — kościół świętej Katarzyny; wokół świątyni chowano zmarłych. Ewangelicy użytkowali ją od wprowadzenia w Człuchowie Reformacji, a więc mniej więcej od 1550 roku. Kościół spłonął w 1570 roku i nie został odbudowany, lecz sam cmentarz przetrwał pożar i służył ewangelikom do 1844 roku.

Zamknięcia cmentarza dokonano wskutek zmiany prawa. Nowe przepisy zakazywały pochówków na terenach przykościelnych i nakazywały zakładać cmentarze w określonym oddaleniu od zabudowy mieszkalnej. W 1819 roku parafia ewangelicka w Człuchowie została zobowiązana do znalezienia sobie innego miejsca; nowy cmentarz — na trzecim przedzamczu warowni — otwarto pod koniec 1842 roku, a pochówki przy świętej Katarzynie prowadzono jeszcze dwa lata.

Teren stał się placem miejskim i nie nosi dziś żadnego znaku dawnej funkcji. W 1998 roku tablicę otrzymał drugi z człuchowskich cmentarzy; tego miejsca nie upamiętniono.

Spis ksiąg metrykalnych Prus Zachodnich, sporządzony w 1908 roku przez Maxa Bära, notuje przy tutejszej parafii ewangelickiej pod nazwą Schlochau księgi chrztów i ślubów od 1731 roku, a zgonów od 1732 roku dla Klausfelde; chrztów i zgonów od 1815 roku, a ślubów od 1816 roku dla samego Człuchowa; chrztów od 1747 roku, a ślubów i zgonów od 1790 roku dla Stolzenfelde. Wykaz komunikantów prowadzono od 1838 roku, konfirmacje w latach 1883–1886 i znowu od 1897 roku; duplikaty chrztów, ślubów i zgonów z lat 1845–1874 leżały w sądzie obwodowym w Człuchowie.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 1817 ewangelików (razem z przyległymi osadami), a w całej tutejszej parafii 4988 dusz.

Źródła: Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku nr 9 (250)/2023, s. 14–16; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, s. 14, nr 216; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.