Dąbrowa — cmentarz ewangelicki

Dąbrowa, po niemiecku Damerau, leżała na Żuławach, w ówczesnym powiecie malborskim. We wsi istniał cmentarz ewangelicki. Po cmentarzu została reliktowa zieleń; obiekt ujęto w wojewódzkiej ewidencji zabytków jako cmentarz ewangelicki na działce 158/8.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Damerau jako wieś na prawie chełmińskim z 21 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 357, w tym 116 ewangelików i 241 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 235 mieszkańców: 97 luteranów i 138 katolików. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 341 mieszkańców: 210 katolików i 131 ewangelików. W 1905 roku na 314 mieszkańców przypadało 202 katolików, 106 ewangelików i sześciu innych chrześcijan.

Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Groß Lichtenau, czyli w Lichnowach. W kronice Agathona Harnocha zapisano, że parafia ewangelicka uformowała się tam w 1602 roku; nabożeństwa odprawiano najpierw w domu prywatnym, później w kościele wzniesionym prawdopodobnie w czasie jednej z wojen szwedzkich, który trzeba było rozebrać w 1695 roku. Następny, postawiony mimo gwałtownego sprzeciwu duchowieństwa katolickiego, stał do 1842 roku.

W 1844 roku poświęcono ostatni kościół, szachulcowy, pod patronatem gospodarzy, rozebrany po 1945 roku; organy o dwóch manuałach i dziewiętnastu głosach zbudował Scherweit. Harnoch podaje dla parafii około 700 dusz, siedem miejscowości i cztery cmentarze. Dąbrowę wymienia on wśród miejscowości szkolnych tej parafii.

Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia ten cmentarz wśród czterech cmentarzy parafii w Lichnowach, liczącej wtedy 811 ewangelików.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Bernhard Schmid zapisał w 1919 roku, że w Dąbrowie nigdy nie było kaplicy; serwisy lichnowy.pl i zulawy.infopl.info wymieniają we wsi dawną kaplicę.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gr. Lichtenau i podaje tu 151 ewangelików.

Źródła: B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 35; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 30, nr 25; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau, Kreis Marienburg, s. 10, poz. 21; Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Heft II: Provinz Westpreußen, spis z 1 grudnia 1905 roku, Berlin 1908, s. 78–79, poz. 22; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 431; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 32; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 143, pozycja 25; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35.