Cmentarz w Dąbrówce Wielkiej

Ewangelicki cmentarz wiejski w Dąbrówce Wielkiej (po niemiecku Groß Damerkow), przysiółku Rozłazina w gminie Łęczyce, w powiecie wejherowskim, leży niecały kilometr na północ od zabudowań, w lesie po zachodniej stronie drogi do Godętowa. Jest niewielki — około dwudziestu na dwadzieścia metrów — ogrodzony żerdziami jako część lasu. W źródłach nie znaleziono daty założenia cmentarza; ostatnie pochówki datowano na około 1945 rok.

Dziś jest zdewastowany: zostały pojedyncze płyty, kamienne obramowania mogił i podstawy żeliwnych krzyży. Z cmentarza ekshumowano co najmniej pięć pochówków.

Wzmiankowana po raz pierwszy w 1356 roku, przez stulecia była niewielkim majątkiem szlacheckim, rozdrobnionym między kilka rodzin — w tym von Reck i von Woedtke, którzy trzymali tu udziały w 1756 roku, a Reckowie utrzymali swój udział do początku XIX wieku. Według Marka Drzewieckiego rozwój wsi nastąpił zapewne po częściowej parcelacji majątku pod koniec XIX wieku.

Parafia w Dzięcielcu istniała od 1664 roku, a kościół zbudowano w latach 1842–1845. W 1784 roku Dąbrówka Wielka leżała trzy czwarte mili na wschód od Lęborka. Była podzielona na sześć folwarków pięciu właścicieli; na polach leżały też folwarki Poggenspiel i Klein-Damerkow. Dąbrówka Wielka liczyła wtedy 18 dymów, leżała przy lesie bukowo-dębowym i małym jeziorze i należała do parafii w Dzięcielcu.

22 maja 1893 roku dobra połączono rozkazem gabinetowym z sąsiednim Aalbeck w jedną miejscowość Groß Damerkow, a 21 lutego 1902 roku nabył je Adolf von Köller z Osiek. W spisie z 2 grudnia 1895 roku naliczono tu 149 ewangelików oraz 63 katolików; Dąbrówka Wielka występuje w nim wyłącznie jako obwód dworski (Gutsbezirk), bez osobnej gminy wiejskiej. Franz Schultz opisał Groß Damerkow jako obwód dworski o powierzchni 1263 hektarów z 243 mieszkańcami w okręgu urzędowym Felstow.

Przed 1945 rokiem wieś należała do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg i. Pom.) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, do ewangelickiej parafii Zinzelitz (dziś Dzięcielec) — od 1 kwietnia 1911 roku do wydzielonej z niej parafii w Godętowie — i do katolickiej parafii Roslasin, czyli Rozłazino, pod wezwaniem świętego Wojciecha.

Z zachowanych śladów odczytano dwa nazwiska: Herberta Schwichtenberga, urodzonego 12 marca i zmarłego 22 grudnia 1936 roku, oraz Marie Pertirt z domu Ulnin, żyjącej od 21 grudnia 1879 do 7 sierpnia 1941 roku. Jest tu także grób, o który dbano, zanim ustalono, kto w nim leży. Przez długie lata okoliczni mieszkańcy i młodzież lęborskich szkół opiekowali się mogiłą Leontyny Florek, nie wiedząc, kim była ani jak umarła; jej historię odtworzyli poszukiwacze i pasjonaci, i to dzięki nim grób ma dziś opiekę. W pozostałej części cmentarza ocalałe groby zarosły, a większość jest zniszczona, choć leśnicy kilka lat temu oczyścili teren i ogrodzili go płotem.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Cmentarz w Dąbrówce Wielkiej (Wikipedia); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Lauenburg; wojewódzka ewidencja zabytków (WUOZ Gdańsk); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1069.