Damnica — cmentarz rodowy von Damnitz

Cmentarz rodowy właścicieli majątku w Damnicy — do 1945 roku Hebron-Damnitz — założono nieopodal starego młyna, około stu metrów od drogi z Damnicy do Damna, w naturalnej kotlinie; zajmuje około 1500 metrów kwadratowych. Dziś jest zaniedbany i niemal nieczytelny: na całym terenie widać fragmenty kamiennych i ceglanych elementów, a najlepiej zachowały się ceglane słupki bramy głównej. Przetrwała też żeliwna tablica z imionami pięciorga zmarłych z rodziny von Damnitz. Po zajęciu wsi przez Armię Czerwoną 8 marca 1945 roku i wysiedleniu ludności niemieckiej cmentarz uległ dewastacji.

Nazwa Hebron-Damnitz upamiętniała ród von Hebron (Hepburn), przybyły na Pomorze z Wielkiej Brytanii na początku XVII wieku, i odróżniała wieś od miejskiej Dębnicy (Raths-Damnitz). W 1784 roku Damnica liczyła 24 dymy i miała nauczyciela; mieszkał tu landrat. Mieszkańcy należeli do parafii w Damnie (Dammen).

Wieś i majątek leżały w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej. Heinrich Karl Philip von Damnitz kupił majątek w 1835 roku; później należał on do Richarda von Blanckensee i do rodziny von Gamp. W 1879 roku majątek Hebron-Damnitz, liczący 1545 hektarów, z młynem wodnym i tartakiem, należał do von Blankensee. Po jego śmierci majątek należał w 1892 roku do spadkobierców, a w 1905 roku był własnością Karla Gampa, późniejszego barona von Gamp-Massaunen, który prowadził go przez administratora Maxa Jacobiego.

W 1928 roku 1422 hektary Hebron-Damnitz były fideikomisem w rękach wdowy, Klary baronowej von Gamp-Massaunen.

Spis z 1895 roku wykazał w gminie wiejskiej 135 ewangelików, a w obwodzie dworskim 273 ewangelików, 7 katolików i 2 innych chrześcijan. Mieszkańcy należeli do parafii ewangelickiej w Damnie, w superintendenturze Słupsk-Stare Miasto, nieliczni katolicy — do parafii w Słupsku. W latach 1906–1907 przy południowo-zachodnim skraju parku dworskiego wzniesiono kaplicę ewangelicką, obsługiwaną z Damna.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą prywatną przy parafii w Dammen, 5 kilometrów od Dammen, a dla całej parafii podaje 4674 dusze. Pastorem był Magnus Erdmann. Słownik geograficzny podaje 352 mieszkańców, a w 1939 roku wieś liczyła 717 osób.

Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa to miejsce cmentarzem rodu von Damnitz i wskazuje tu grobowiec Heinricha Karla Philipa von Damnitz, właściciela majątku. Portal cmentarzy powiatu słupskiego wymienia ponadto pochówki barona Karla von Gamp, zmarłego w 1918 roku, i Klary von Gamp, zmarłej w 1938 — i według niego to oni spoczęli w głównym grobowcu, na wprost bramy. Grobowiec zniszczono, a stojącą na nim rzeźbę berlińskiego artysty Fritza Klimscha — przedstawiającą klęczącego mężczyznę — przewieziono do Słupska, poddano konserwacji i ustawiono na Skwerze Pierwszych Słupszczan. Monografia powiatu Pagela określa rzeźbę jako pomnik na grobie barona von Gamp, a słupski artysta Hans Hardow opisał ją w 1921 roku jako postać pogrążoną w bólu po klęsce; według Pagela przypomina ona o Niemczech, które załamały się w 1918 roku.

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego wiąże grobowiec z Heinrichem Karlem Philipem von Damnitz, który nabył majątek w 1835 roku, a portal cmentarzy powiatu słupskiego i monografia Pagela — z baronem von Gamp. W gminnej ewidencji i na portalu cmentarzy powiatu słupskiego Damnica ma trzy cmentarze, w monografii z 2013 roku — dwa, parafialny i rodowy.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 27; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 563–566; „Damnica — Hebrondamnitz”, cmentarze.slupsk.pl; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 958–959; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 182–183; „Pommersches Güter-Adressbuch”, Stettin 1892, s. 158–159; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 170; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 184; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 168; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 329; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 170.