Damno — cmentarz ewangelicki przy kościele

W Damnie, po niemiecku Dammen, działały dwa cmentarze ewangelickie. Ten jest cmentarzem przykościelnym: leży na wzgórzu w centrum wsi, gdzie — według monografii dawnych cmentarzy powiatu słupskiego — kościół stał już w XV wieku, i otacza go kamienny mur. Wzgórze zajmuje dziś późniejsza, dziewiętnastowieczna świątynia. Drugi cmentarz, parafialny, założono na północ od Damna; monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego datuje go na drugą połowę XIX wieku.

Po 1945 roku został powiększony, a do dziś zachował częściowo pierwotny układ kwater i pierwotny starodrzew.

Spis duchownych Pomorza Müllera otwiera listę tutejszych pastorów Michałem Zelackiem, ordynowanym w 1563 roku i sprawującym urząd w 1612. Pagel pisze, że istnienie kościoła w Damnie poświadcza matrykuła z 1590 roku, a stary kościół zastąpiono nowym w 1879 roku. Wobeser wyliczał Damno około 1778 roku wśród parafii powiatu słupskiego, gdzie obok niemieckich głoszono kazania „mową będącą złą polszczyzną”. Tetzner, który nazywa ją kaszubską, kładzie koniec tych kazań w Damnie około 1795 roku.

W 1784 roku Damno liczyło 29 dymów; mieszkali tu pastor i zakrystian, a do dóbr należała owczarnia Gloddow. Kościół był macierzysty w synodzie słupskim, pod patronatem właścicieli Damna i Łebienia (Labehn); należały do niego między innymi Bobrowniki, Grapice, Głuszyno, Damnica, Bięcino, Świecichowo, Lipno, Drzeżewo i Wiatrowo. W parafii Damno niektórzy mieszkańcy mówili wtedy po kaszubsku.

Do dziewiętnastowiecznego kościoła przeszły przedmioty starsze od niego — Tetzner odnotował, że trzeci ze starych dzwonów nosił napis „int iar na der bort christi 1546”. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku notuje Damno w dwóch pozycjach: gmina wiejska liczyła 152 ewangelików i pięcioro Żydów, a obwód dworski — 299 ewangelików i dwóch katolików, razem 451 ewangelików. Parafia liczyła w 1924 roku 4674 wiernych. Tę samą liczbę podaje spis parafii pomorskich z 1932 roku, który wymienia też kaplicę prywatną w Hebron-Damnitz (Damnica), oddaloną o 5 kilometrów. Pastorem był Magnus Erdmann.

W 1940 roku parafia obejmowała czternaście miejscowości i 4900 członków. Parafia w Damnie należała do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto i opiekowała się także kaplicą w Damnicy.

Po 1945 roku kościół przejęli wprawdzie rzymscy katolicy, ale miejscowi ewangelicy przez kolejne lata współużytkowali świątynię: w 1950 roku odbyła się pierwsza powojenna konfirmacja, w Niedzielę Palmową 1951 roku konfirmowano stu dwudziestu młodych, a w 1954 roku zbór liczył według Jana Wilda tysiąc sześćset osób. Placówka w Damnie zanikła do 1967 roku. Pagel odnotowuje, że w 1957 roku miało jeszcze mieszkać w Damnie dziesięć rodzin niemieckich.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Damnica — Hebrondamnitz — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 4/2024; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, s. 492; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 28; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Dammen, s. 431; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 957–958; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 170.