Dargoleza — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Dargolezie (po niemiecku Dargeröse) założono na południe od zabudowań, po zachodniej stronie drogi w kierunku Podola Wielkiego. Jest nietypowy, bo trójkątny. Południową granicę ma dziś nieczytelną, bo teren zrósł się z lasem; pozostałe wyznacza droga leśna, a od przeciwnej strony wyraźny spadek terenu. Jeden z narożników od strony leśnej dróżki znaczy pokaźny głaz narzutowy — w ten sposób często akcentowano wejście, choć równie dobrze może to być tylko zaznaczenie narożnika.

Zachowały się nieliczne nagrobki dziewiętnastowieczne i kilka mogił z lat pięćdziesiątych XX wieku, wszystkie w bardzo złym stanie. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Główczyce na lata 2024–2027 opisuje go jako cmentarz poniemiecki, ewangelicki, położony na południe od wsi.

Dargeröse, dziś Dargoleza, była wsią z majątkiem rycerskim w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Do 1487 roku siedział na niej Tetzlaw Damerow; potem była lennem Podewilsów, od 1535 roku von Zastrowów, później von Massowów, w 1777 roku przypadła von Weiherom, a w 1796 roku przeszła jako wiano na rodzinę von Zitzewitz, do której należała do 1945 roku. Majątek, razem z sąsiednim Prebendow, obejmował 1093 hektary.

Własnego kościoła Dargeröse nie miała. Ewangelicy chodzili do kościoła parafialnego w Stowięcinie (Stojentin), odległego o sześć kilometrów, w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto. W kościele w Stowięcinie były „ławki dargoleskie” i „chór dargoleski”, a życie kościelne ożywiło się za pastora Lüderwaldta. W spisie nielicznych katolików przypisywano do parafii w Lęborku. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku liczył wieś i majątek osobno: w gminie wiejskiej mieszkało 49 ewangelików i ani jeden katolik, w obwodzie dworskim — 189 ewangelików i jeden katolik. Uczyli Oskar Dassow (zmarł w 1935 roku) i Erich Korth, a w Prebendow nauczyciel Stief.

W 1939 roku wieś liczyła 372 mieszkańców w 89 gospodarstwach domowych.

Nakazu ewakuacji z 8 marca 1945 roku mieszkańcy już nie wykonali. Nazajutrz, 9 marca, wieś zajęła Armia Czerwona, a niemiecką ludność ewangelicką później wysiedlono. Karl-Heinz Pagel podaje, że 1 czerwca 1945 roku Polacy zajęli wieś i przejęli zarząd. Później odnaleziono 142 dawnych mieszkańców w RFN i 127 w NRD. Straty: 22 poległych, 2 zmarłych cywilów i 30 zaginionych.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 74; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 168, poz. 17 i s. 176, poz. 175; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 432–435; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 z 28 sierpnia 2025 roku).