Dębnica — cmentarz ewangelicki

Dębnica, po niemiecku Damnitz, leży na południe od Człuchowa. Osadę przeniesiono w XIV wieku na prawo chełmińskie — Słownik geograficzny podaje rok 1352 i komtura człuchowskiego Ludwika Hake. Słownik dodaje, że wieś istniała od dawna, początkowo na prawie polsko-pomorskim, a w 1352 roku liczyła sześćdziesiąt dwie włóki, z których sołtys miał sześć wolnych. Przed 1945 rokiem należała do powiatu człuchowskiego, a przynależność prowincjonalna zmieniała się dwukrotnie: Prusy Zachodnie do lat 1919–1920, Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie do 1938 roku, a od 1 października 1938 roku prowincja Pomorze.

Wiejski kościół w Dębnicy przeszedł przez czasy Reformacji jako jeden z sześciu, które starosta człuchowski Stanisław Latalski przyłączył w listopadzie 1570 roku do probostwa miejskiego w Człuchowie, oddanego wtedy luterańskiemu duchownemu Janowi Elhardowi. Z sześciu Panske wymienia z nazwy pięć: Steinborn, Mosyń, Dębnicę, Lichtenhagen i Brzeźno. Po mandacie królewskim z 15 kwietnia 1599 roku instalację Elharda na probostwie i przy złączonych z nim kościołach wiejskich uznano za nieprawną, ale samo połączenie parafii przetrwało przejęcie kościołów przez katolików — w latach 1616–1617 Dębnica i Lichtenhagen nadal pozostawały przy probostwie człuchowskim.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Damnitz jako wieś. Notował tu 61 domów mieszkalnych i 560 mieszkańców, w tym 270 ewangelików, 282 katolików i osiem osób innych wyznań. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Człuchowie; miejscowość miała własny okręg szkolny. Słownik geograficzny podaje 6209 mórg obszaru, 147 budynków oraz te same liczby domów mieszkalnych, katolików i ewangelików.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku notuje w Dębnicy 635 mieszkańców: 320 katolików i 315 ewangelików. Harnoch wymienia Dębnicę wśród miejscowości szkolnych człuchowskiej parafii ewangelickiej.

Zachował się kościół — dziś rzymskokatolicki pod wezwaniem Krzyża Świętego — murowany, neogotycki, z drewnianą wieżą; wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego 5 czerwca 2008 roku pod numerem 1831 jako „kościół parafialny p.w. Św. Krzyża wraz z działką”. W XIX wieku kościół w Dębnicy był katolicki: Harnoch wymienia Dębnicę wśród kościołów katolickich na obszarze człuchowskiej parafii ewangelickiej, obok samego Człuchowa i Lichtenhagen. Datowanie drewnianej wieży na 1796 rok i murowanego kościoła na 1894 rok podaje gminny program opieki nad zabytkami.

Cmentarz ewangelicki figuruje w ewidencji zabytków: obok cmentarza parafialnego wykaz notuje w Dębnicy dwa osobne cmentarze ewangelickie.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 333 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, powiat Schlochau, s. 158, poz. 16; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasło Dąbnica (Damnitz); A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, hasło Schlochau; ks. P. Panske, „Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej reformacji i przeciwreformacji”, Toruń 1925, s. 18, 26 i 35–36; wojewódzka ewidencja zabytków (wyciąg cmentarzy, poz. 44–46); rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, poz. 1831; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 128–129; gminny program opieki nad zabytkami gminy Człuchów (Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego, poz. 1735); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.