Dębnica Kaszubska — cmentarz przykościelny (ewangelicki)

W Dębnicy Kaszubskiej, do 1945 roku Rathsdamnitz, były dwa cmentarze i monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego opisuje je osobno. Starszy, przykościelny, leżał wokół kościoła, w centrum wsi. Drugi urządzono w części północnej, przy drodze głównej, jako założenie czterokwaterowe z ceglaną kaplicą cmentarną; to on pozostał czynny i do dziś służy mieszkańcom Dębnicy i okolic.

Dębnica leży około dziesięciu kilometrów na południowy wschód od Słupska, w dawnym powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Była własnością rady miejskiej Słupska, która część wsi kupiła w 1485 roku, a od 1517 posiadała całą — stąd niemiecki człon „Raths-” w jej nazwie. W tej postaci nazwa pojawia się w aktach po raz pierwszy 14 kwietnia 1683 roku.

W wykazie duchownych Pomorza Ernsta Müllera zapisano, że w pierwszych czasach po Reformacji tutejszą parafię przyłączono do diakonatu kościoła Mariackiego w Słupsku, a później do Dobieszewa (Groß Dübsow). Kościół zbudowała w 1584 roku rada miejska Słupska i osadziła w nim pastora, bez zgody księcia i konsystorza; spór ciągnął się do 1684 roku, kiedy nowy stan rzeczy uznano. Kościół poświęcono 29 września 1584 roku, w dzień świętego Michała. Świątynia i jej wieża, postawiona na fundamencie z kamienia polnego, były ceglane i pozbawione ozdób — jedynie gzyms główny ułożono z kilku wysuwanych warstw cegły. Od wschodu dostawiono do kościoła przybudówkę ryglową, według Böttgera zapewne podczas odnowienia w latach 1781–1786; chorągiewka na wieży miała nosić datę 1604.

Późnym latem 1899 roku świątynię powiększono i przebudowano na kościół krzyżowy, wstawiając wtedy nowe organy — „znakomite dzieło” Völknera z Duninowa.

W 1784 roku Dębnica należała do dóbr miasta Słupska i leżała półtorej mili na południe-południowy wschód od niego, między wzgórzami i lasami, przy trakcie do Bytowa. Przy dwóch folwarkach mieszkali pastor, zakrystian i kolon pastora, pięciu gospodarzy, trzech zagrodników i dwóch chałupników-budników; była papiernia napędzana wodą Skotawy (Schottow), młyn wodny i karczma — wszystkie na czynszu dziedzicznym — a także tartak, kuźnia i torfowisko; razem 26 dymów.

Kościół był macierzysty w synodzie słupskim; jego filią był dom modlitwy w Podwilczynie, a należał do niego także miejski las Loitz. Brüggemann dodaje, że część wsi kupili w 1485 roku razem z magistratem „die Vorsteher des Hauses des heil. Geistes daselbst” — przełożeni słupskiego Domu Świętego Ducha.

Müller notuje parafię jako macierz, do której prócz Dębnicy należały Loitz, Neufeld, Criwan i Scharsow, a jako filię — Podewilshausen, z przyłączonym do niej od 1869 roku Mellinem. Patronat nad parafią sprawował magistrat Słupska do 1945 roku.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 4050 dusz i filię w Podewilshausen, oddaloną o 10 kilometrów. Pastorem był Siegfried Harnisch. Obsadę parafii w latach trzydziestych podaje urzędowy organ konsystorza: pastor Harnisch zmarł 26 stycznia 1934 roku w wieku pięćdziesięciu sześciu lat, a jego następcą został pastor Joachim Brenske, przeniesiony z Baarenhof w okręgu Danziger Nehrung i powołany z dniem 1 czerwca 1935 roku. Posada należała do patronatu prywatnego i wchodziła w skład okręgu kościelnego Stolp-Stadt. Z Dębnicy pochodził kandydat teologii Heinz Gatz, który zdał pierwszy egzamin teologiczny 12 marca 1940 roku.

W 1940 roku parafia w Dębnicy liczyła około 3900 parafian. Po 1945 roku parafia ewangelicka przestała istnieć, a świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki — dziś to kościół parafialny pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela w diecezji pelplińskiej.

Źródła: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern”, rocznik 1935; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; E. Müller, „Die Evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Stettin 1912, s. 470; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013, hasło Dębnica Kaszubska; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Rathsdamnitz; L. Böttger, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 4: „Der Kreis Stolp”, Stettin 1894, s. 6–7; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 11/2023, s. 16; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 928; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174–175.