Dobojewo — cmentarz ewangelicki

Dobojewo, po niemiecku Friedrichshof, leży w gminie Człuchów, w dawnym powiecie człuchowskim. W 1920 roku północno-wschodnia część powiatu człuchowskiego przypadła Polsce — na przykład Konarzyny, które spis z 1885 roku liczy jeszcze w powiecie człuchowskim, polski spis z 1921 roku notuje w powiecie chojnickim. Reszta powiatu, z Człuchowem i Dobojewem, pozostała w Niemczech i od 1922 roku należała do prowincji Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie.

Nie była to wieś, lecz majątek. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Friedrichshof jako majątek. Notował tu siedem domów mieszkalnych i 105 mieszkańców, w tym 80 ewangelików i 25 katolików. W tym samym podręczniku dzieci przypisano do okręgu szkolnego Stolzenfelde.

Wiersz wykazu gmin, sporządzonego po spisie z 1 grudnia 1885 roku, stoi w dziale obwodów dworskich i podaje 435 hektarów — w tym 298 hektarów roli, 54 hektary łąk i 60 hektarów lasu. Notuje też jedno miejsce zamieszkane, siedem domów i szesnaście gospodarstw domowych, a w nich 112 osób: pięćdziesięciu mężczyzn i sześćdziesiąt dwie kobiety. Ewangelików było 102, katolików dziesięciu (strona 162, pozycja 99).

Obie parafie, ewangelicka i katolicka, mieściły się w Człuchowie, a Harnoch wymienia Dobojewo wśród miejscowości tamtejszej parafii ewangelickiej, liczącej 5357 dusz; katolików było w tym samym zasięgu 5282. Około 1550 roku starosta człuchowski Jan Latalski oddał ewangelikom kaplicę zamkową, a później także kościół farny. W 1609 roku, po śmierci drugiego ewangelickiego starosty, Stanisława Latalskiego (1603), odebrano im jedno i drugie, a nabożeństwa zakazano. Parafię przywrócono w latach dwudziestych XIX wieku — Heise podaje rok 1825, Harnoch 1826 — a nowy kościół ewangelicki wbudowano w latach 1826–1828 w ruinę zamku głównego, przy wysokiej wieży, wykorzystując dawne fundamenty.

W Dobojewie jest cmentarz ewangelicki. W wojewódzkiej ewidencji zabytków cmentarz figuruje jednym wierszem jako ewangelicki, bez numeru rejestru, bez datowania i bez wskazania działki. Karta cmentarza z 30 września 1992 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki zniszczone, drzewostan w 70 %”. Cmentarz leżał na początku siedliska, wśród lasu, i nie miał wtedy ani muru, ani bramy, a najstarszym zachowanym nagrobkiem był cippus z 1939 roku. Poza siedmioma dawnymi mogiłami naliczono pięć pochówków z czasów po 1945 roku, a granicę znaczył szpaler świerkowy.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 98 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Schlochau, s. 162–163, poz. 99 i 104; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat chojnicki, s. 11, poz. 35; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, 1890; J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, zeszyt IV, Danzig 1887; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Człuchów (pozycja 48); Gmina Człuchów — Wykaz Miejscowości; karta cmentarza w Dobojewie, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 130–131; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.