Domaradz — cmentarz ewangelicki w pobliżu kościoła

W Domaradzu znajdują się cztery cmentarze. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa Domaradz „jedną z niewielu miejscowości, w której zlokalizowane są cztery cmentarze”. Pierwszy, założony w nieznacznej odległości od kościoła wzniesionego w 1907 roku, zachował się najlepiej. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku były na nim mogiły z drewnianymi krzyżami — dokumentacja z 1995 roku datuje te krzyże na lata pięćdziesiąte.

Dziś pierwotne rozplanowanie jest słabo czytelne, choć teren pozostaje wygrodzony i utrzymywany w porządku. Dokumentacja terenowa z 2014 roku notuje kilka mogił ziemnych z drewnianymi krzyżami, w większości z nazwiskami niemieckimi, oraz osobny, ogrodzony cmentarz dawnych właścicieli.

Dwa następne cmentarze sąsiadują ze sobą we wschodniej części wsi: „stary”, o kształcie wydłużonego prostokąta, z zachowanymi kamiennymi fundamentami ogrodzenia, kamiennymi ramami nagrobków i postumentami pod krzyże, oraz „nowy”, urządzony na początku XX wieku, dziś czytelny dzięki świerkowym nasadzeniom wzdłuż granic. Czwarty jest rodowy: leży na południe od dawnego założenia folwarcznego, na skraju urządzonego lasu zwanego Schwarzwald, nieopodal jednej ze szkół. Hermann von Zitzewitz w 1834 roku wybudował pałac, który nie istnieje.

Domaradz — po niemiecku Dumröse, w zapisie z 1400 roku Dommerese — leży w gminie Damnica; do 1945 roku należał do powiatu słupskiego w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Majątek pozostawał w rękach rodziny von Zitzewitz od 1440 do 1945 roku. W 1784 roku Domaradz liczył 22 dymy i miał nauczyciela; należał do parafii w Dobieszewie (Groß-Dübsow) w synodzie słupskim, a jego właściciele współsprawowali patronat nad tamtejszym kościołem.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył tu 211 ewangelików, ani jednego katolika i siedmioro innych chrześcijan. W obwodzie dworskim było 324 mieszkańców w 1925 roku i 321 w 1939. Wieś należała do parafii w Dobieszewie, po niemiecku Groß Dübsow, w okręgu Słupsk-Stare Miasto Kościoła unii staropruskiej. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Groß Dübsow, 9 kilometrów od Groß Dübsow, a dla całej parafii podaje 3200 dusz. Pastorem był Hugo Scheel.

W 1940 roku parafia liczyła 3200 wiernych.

W 1879 roku majątek Dumroese, liczący 993 hektary, z gorzelnią i młynem parowym, należał do von Zitzewitza. W 1905 roku właścicielem 1013 hektarów był rotmistrz w stanie spoczynku Paul von Zitzewitz, a w 1911 roku Peter Hermann von Zitzewitz, który gospodarował tu w 1928 roku.

W latach 1907–1909 ostatni dziedzic, Peter-Hermann von Zitzewitz, ufundował ewangelicką kaplicę obok rodowego grobowca stojącego pośrodku wsi; jej wnętrze zdobiły herby rodów von Zitzewitz i von Gottberg. Dziś jest to rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem świętego Stanisława Kostki, figurujący w rejestrze zabytków pod numerem A-1981 z 19 listopada 2020 roku wraz z działką numer 4/1. Ta sama pozycja rejestru obejmuje cmentarz przy kościele oraz teren wzniesienia „Pszeniczna Górka” z aleją dębową, określony jako domniemany cmentarz rodowy. W źródłach nie znaleziono potwierdzenia, czy kościół jest dziś filią parafii w Zagórzycy.

Po grobowcu rodowym von Zitzewitzów nie ma dziś śladu. W latach osiemdziesiątych XX wieku Hermine von Arnim z domu von Zitzewitz sfinansowała odbudowę spalonej kaplicy rodowej i ustawienie krzyża ku pamięci rodziców.

Po zajęciu wsi przez Armię Czerwoną 8 marca 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono. Karl-Heinz Pagel podaje, że w Dumröse założono nowy cmentarz pośród pól, z szerokim widokiem na okolicę.

Źródła: domaradz.pl, „Historia kościołów”; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013, hasło Domaradz; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Dumröse, s. 453–454; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 961; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 180–181; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 168; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 180; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 166; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 171.