Dretyń — drugi cmentarz ewangelicki (na południowo-wschodnim skraju wsi)

To drugi dretyński cmentarz ewangelicki — nie przykościelny, lecz założony na południowo-wschodnim skraju wsi, około ośmiuset czterdziestu metrów od miejsca, gdzie stał kościół. Chowano na nim w 1937 roku. Zachował się do dziś, z żeliwnymi krzyżami z końca XIX i początku XX wieku. Grobowiec rodziny Villbrandt z pochówkiem z 1868 roku stoi nie tutaj, lecz na dawnym cmentarzu przykościelnym.

Dretyń (po niemiecku Treten) należał przed 1945 rokiem do powiatu miasteckiego (Kreis Rummelsburg in Pommern) w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Wieś wzmiankowano w 1478 roku, a od dawna była siedzibą parafii ewangelickiej (Kirchspiel Treten), której księgi prowadzono od 1686 roku. Stał tu ceglany późnogotycki kościół z około 1500 roku; inwentarz zabytków z 1934 roku nazywa go „dalekim odgałęzieniem” gotyku ceglanego. Jeden z dzwonów odlał w 1802 roku Johann Martin Meyer w Szczecinku.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku w Dretyniu, po niemiecku Treten, mieszkali pastor i kościelny, wieś liczyła 49 ognisk (domostw), a tutejszy kościół parafialny (macierzysty) w synodzie sławieńskim miał dwie filie: w Trzcinnie (Rohr) i w Broczynie (Brotzen).

Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku rycerskiego Dretyń, po niemiecku Treten, był hrabia von Königsdorff. Majątek hrabiów von Königsdorff, w 1879 roku liczący 4218 hektarów, z dwiema gorzelniami parowymi, młynem i cegielnią, przeszedł później na własność państwa pruskiego: w 1905 i 1911 roku należał do fiskusa i był wydzierżawiony, a obok działało królewskie nadleśnictwo.

W 1928 roku Dretyń był domeną państwową liczącą 462 hektary, dzierżawioną przez Willego Dillgesa, a lasy, 5481 hektarów, należały do nadleśnictwa państwowego.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Dretyń w dwóch osobnych rubrykach, bo wieś dzieliła się wtedy na gminę wiejską i obwód dworski: w gminie (strona 162, pozycja 42) mieszkało 526 ewangelików oraz kilku katolików i Żydów, w obwodzie dworskim (strona 166, pozycja 116) — 657 ewangelików i sześcioro katolików. W 1907 roku parafia należała do synodu miasteckiego w konsystorzu ewangelickim prowincji Pomorze.

W 1925 roku Dretyń liczył 1012 mieszkańców. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 2767 dusz oraz gminę kościelną w Broczynie, oddaloną o 7 kilometrów; urząd pastora był wtedy nieobsadzony.

Kościół zniszczono w marcu 1945 roku, gdy 4 i 5 marca wieś zajęła Armia Czerwona. Ruiny rozebrano w 1981 roku, a w 1985 stanął na tym miejscu nowy kościół, katolicki, przy ocalałej dawnej dzwonnicy. Opiekę ewangelicką sprawuje dziś nad tymi stronami parafia ewangelicko-augsburska Świętego Krzyża w Słupsku.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 809; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 131; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Dziennik Bałtycki — kościół i cmentarze ewangelickie w Dretyniu [kopia archiwalna 2000-12-04]; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 162–163, poz. 42 i s. 166–167, poz. 116; „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1907; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III: „Die Kreise Schivelbein, Dramburg, Neustettin, Bublitz und Rummelsburg”, Stettin 1934, s. 122–124; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 152–153; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 162–163; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 287; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 144.