Dretyń — cmentarz ewangelicki przy kościele

Cmentarz w Dretyniu otaczał kościół parafialny i był ewangelicki; chowano na nim mniej więcej do 1924 roku, po czym otwarto drugą nekropolię na skraju wsi, czynną do 1937 roku. W Dretyniu dawnego kościoła dziś nie ma: spalono go w marcu 1945 roku, gdy wieś zajęła Armia Czerwona, a przepadło wtedy także ukryte archiwum parafialne. Ruiny rozebrano po latach i na ich miejscu stanął nowy kościół, katolicki; po dawnej świątyni nie pozostał dziś ślad.

Obecnie działa w Dretyniu rzymskokatolicka parafia pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Dretyń, po niemiecku Treten, był do 1945 roku wsią i majątkiem rycerskim w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Patronat nad kościołem sprawowało państwo. Tu miała siedzibę ewangelicka parafia — Kirchspiel Treten — do której należały między innymi Dretynek (Tretenwalde), Tursko (Turzig), Okunino (Wocknin), Węgorzynko (Vangerin), Broczyna (Brotzen) i Darnowo (Börnen); w 1907 roku wchodziła w skład synodu miasteckiego w konsystorzu ewangelickim prowincji Pomorze. W lutym 1882 roku pastor Quandt z Dretynia ogłosił w berlińskim „Reichsbote”, że od 1 kwietnia przyjmie do swojego domu na pensję jedną lub dwie dziewczynki z wykształconych rodzin, w wieku od 7 do 11 lat; uczyć je miał wszystkich przedmiotów sam, razem z doświadczoną wychowawczynią, a opłata wraz z lekcjami muzyki wynosiła 500 marek.

W czerwcu 1910 roku rada parafialna ogłosiła w tej samej gazecie, że parafia w Dretyniu zostanie nowo obsadzona od 1 października; jej dotychczasowym pastorem był superintendent Quandt. Ogłoszenie wymieniało patronat królewski, ładny dom mieszkalny, „wspaniały ogród” i uposażenie zasadnicze 2400 marek. Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla tej parafii 2767 dusz i gminę kościelną w Broczynie, oddaloną o 7 kilometrów; urząd pastora był wtedy nieobsadzony.

Kościół był późnogotycką budowlą ceglaną z około 1500 roku, wzniesioną na okazałym wzgórzu. U schyłku XVIII wieku świątynię gruntownie przebudowano: wybito duże prostokątne okna i wstawiono empory. Wieży nie miał; dzwony wisiały w drewnianej dzwonnicy obok, a jeden z nich odlał w 1802 roku Johann Martin Meyer w Szczecinku. Inwentarz zabytków z 1934 roku nazywa go „dalekim odgałęzieniem” gotyku ceglanego i przypuszcza, że wnętrze od początku dzieliły na trzy nawy drewniane podpory.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku kościół parafialny (macierzysty) w Dretyniu, po niemiecku Treten, miał filie w Trzcinnie (Rohr) i Broczynie (Brotzen), a bezpośrednio przypisane były do niego Brandenheide, Billerbeck (Friederichshuld), Wocknin oraz folwark i karczma Pöppelhof.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Dretyń w dwóch rubrykach, bo wieś dzieliła się na gminę wiejską i obwód dworski: w gminie wiejskiej (strony 162–163, pozycja 42) naliczono 536 osób — 526 ewangelików, dwoje katolików i ośmioro Żydów. W obwodzie dworskim spis naliczył 657 ewangelików i sześcioro katolików. Ten sam spis pokazuje zasięg parafii: Dretyń jako parafię ewangelicką wpisano przy samej wsi oraz przy Börnen, przy dwóch jednostkach o nazwie Brotzen (pierwszą zapisano też jako Bauerpöppeln), przy Turzig, Vangerin, Wocknin, Brandheide, Friedrichshuld i Pöppelhof — na stronach od 160 do 168. Dretynek (Tretenwalde) nie był w nim osobną jednostką spisową.

Strona Urzędu Miejskiego w Miastku podaje, że na przykościelnym cmentarzu w Dretyniu „znajduje się wiele starych, pochodzących jeszcze sprzed wojny nagrobków”.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 809; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Dziennik Bałtycki — kościół i cmentarze ewangelickie w Dretyniu [kopia archiwalna 2000-12-04]; „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1907; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III: „Die Kreise Schivelbein, Dramburg, Neustettin, Bublitz und Rummelsburg”, Stettin 1934; „Historia i zabytki” — strona Urzędu Miejskiego w Miastku (odczyt 13 października 2026 roku); „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 144; „Der Reichsbote” (Berlin), 16 lutego 1882 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 11 czerwca 1910 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).