Drozdowo — cmentarz ewangelicki

Drozdowo, po niemiecku Posenberg, to wieś około pięciu kilometrów na wschód od Debrzna, w powiecie człuchowskim. Przed 1945 rokiem powiat ten zmieniał prowincję dwa razy: do lat 1919–1920 były to Prusy Zachodnie z rejencją kwidzyńską, w latach 1920–1938 Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie z rejencją pilską, a od 1 października 1938 roku prowincja Pomorze, z rejencją pilską (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen).

W 1925 roku mieszkało w powiecie 34 829 ewangelików wobec 21 601 katolików. Dziś Drozdowo liczy 76 mieszkańców.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Posenberg jako majątek. Notował tu trzy domy mieszkalne i 46 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. W tym samym podręczniku zapisano, że dzieci należały do okręgu szkolnego Battrow. Podręcznik wymienia Posenberg w części o powiecie złotowskim (Kreis Flatow) i notuje, że majątek tworzył okręg gminny razem z Bök.

Inwentarz zabytków z 1887 roku podaje dla powiatu 66 972 mieszkańców, w tym 37 019 ewangelików i 28 253 katolików. W wykazie gmin, sporządzonym po spisie z 1 grudnia 1885 roku, Posenberg nie ma własnego wiersza — ani wśród gmin wiejskich powiatu, ani wśród obwodów dworskich.

Tutejsi ewangelicy należeli do parafii w Gronowie, dziś Starym Gronowie: Harnoch wymienia Posenberg wśród miejscowości tej parafii, która liczyła 5750 dusz i miała dwadzieścia jeden cmentarzy ewangelickich. Tamtejszy kościół, według Harnocha najstarszy w okolicy i ufundowany przed 1657 rokiem, przeszedł w ręce ewangelików i jako jedyny w tamtych stronach uniknął rozbiórki, której na początku XVIII wieku, na mocy traktatów warszawskich, poddano okoliczne zbory i domy modlitwy. W źródłach nie znaleziono przynależności parafialnej katolików z Posenbergu.

W 1370 roku Gronowo otrzymało przywilej na prawie niemieckim, w którym plebanowi wyznaczono cztery włóki. Obecny kościół w Gronowie, murowany, wzniesiono w 1802 roku.

Cmentarz ewangelicki figuruje w ewidencji konserwatorskiej Pomorza.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki usunięte, drzewostan przerzedzony”. W karcie zapisano, że cmentarz leżał w północno-wschodniej części wsi, poza zabudowaniami, wśród pastwisk i pól, nie miał ogrodzenia ani bramy, a z dawnych grobów pozostała wtedy jedna mogiła ziemna. W tej samej karcie granice dawnego założenia opisano jako czytelne, a ze starodrzewu wymieniono cztery dęby, cztery świerki i dwie brzozy w dobrym stanie.

Źródła: A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, 1890; J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, zeszyt IV, Danzig 1887; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Debrzno (gmina) — Wikipedia / ewidencja sołectw; „Gesetz über die Gebietsbereinigungen in den östlichen preußischen Provinzen. Vom 21. März 1938”, § 4 i § 13, w: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern” 70 (1938), s. 51–53; obwieszczenie konsystorza pomorskiego z 25 października 1938 roku, tamże, s. 197–198; karta cmentarza w Drozdowie, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 10–11.