Drzewina — cmentarz ewangelicki

Wiejski cmentarz ewangelicki w Drzewinie zachował się do dziś i figuruje w ewidencji zabytków gminy Trąbki Wielkie pod pozycją 19, obok budynku dawnej szkoły pod adresem Drzewina 4.

Drzewina to dawna kolonia leśna na Wyżynie Gdańskiej. Po niemiecku nazywała się Danziger Hauung; nazwa pochodzi od słowa Holzhauung, czyli wyrąb. Jak pisze John Muhl, w 1753 roku rada miasta osadziła chłopów na wyniszczonych połaciach podmiejskich lasów; w miejscu mielerzy oraz pieców powstały wtedy wsie i osady wydzielone — Lehmberg, Seeberg, Hauung, Fuchsberg i inne.

Gdy w 1783 roku zmierzono resztę miejskiego lasu Prausterkruger Wald, liczącą 2200 morgów pruskich, na wykarczowanych częściach stały Braunsdorf, Hauung, Ellerbruch, Lehmberg, Dominken i Prausterkrug. Konwencja elbląska z 1807 roku zmusiła Gdańsk do odstąpienia Prusom rozproszonych posiadłości na Wyżynie wraz z tym lasem i nowymi osadami; układ o wymianie terytoriów z 31 lipca 1834 roku przypieczętował ten stan, a las przyłączono do królewskiego nadleśnictwa Sobowidz.

Administracyjnie osada należała do powiatu gdańskiego wyżynnego (Kreis Danziger Höhe), w rejencji gdańskiej, w prowincji Prusy Zachodnie; w latach 1920–1939 obszar ten wchodził w skład Wolnego Miasta Gdańska, a później — okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. W słowniku Meyersa figuruje jako Abbau, czyli osada wydzielona, przypisana do wsi Braunsdorf, dziś Błotni.

W tabeli gmin spisu z 1910 roku Drzewina nie ma osobnego wiersza; jako osadę wydzieloną liczono ją razem z Błotnią. Przynależność parafialną podaje spis z 1 grudnia 1910 roku, w przypisie o przysiółkach należących do innej parafii niż ich gmina macierzysta: w powiecie Danziger Höhe, pod gminą numer 5 — Braunsdorf, czyli Błotnią — zapisano „Danziger Hauung (evg. Ksp. Schöneck im Kr. Berent) 25”, a obok, z tą samą parafią, Dominken, Lehmberg i Rothfließ. W świetle tego zapisu Drzewina liczyła w 1910 roku dwudziestu pięciu mieszkańców i należała do parafii ewangelickiej w Skarszewach (Schöneck) w powiecie kościerskim, choć jej wieś macierzysta, Błotnia, była przypisana do parafii ewangelickiej w Mierzeszynie (Meisterswalde). W Mierzeszynie mieściły się urząd stanu cywilnego i siedziba okręgu urzędowego. Katolików z Błotni ten sam spis kieruje do parafii w Skarszewach.

Karta cmentarza z października 1986 roku opisuje jego stan słowami: „Cmentarz zdewastowany”. W karcie zapisano, że cmentarz leżał na wschodnim stoku wzgórza w północnej części wsi, około dwustu pięćdziesięciu metrów od zabudowy, a najstarszy czytelny nagrobek nosił datę 1926 roku. W tej samej karcie odnotowano dwa nagrobki wolnostojące, jedną płytę i dwadzieścia dwie mogiły. Karta notuje fragmenty obwałowania kamiennego z dawnego ogrodzenia oraz osiem lip ze starodrzewu, w tym dwa okazy o średnicy pnia stu centymetrów.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); gminna ewidencja zabytków gminy Trąbki Wielkie; J. Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; karta cmentarza w Drzewinie, oprac. G. Olszewska-Hellmann, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl).