Drzeżewo — cmentarz leśny na północnym wschodzie (ewangelicki)

Drzeżewo, przed 1945 rokiem Dresow, to niewielka wieś dworska na zachodnim brzegu Łupawy w dawnym powiecie słupskim. W okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto mieszkańcy należeli do parafii w Damnie; w źródłach nie znaleziono kościoła w Drzeżewie. Pierwszym znanym pastorem w Damnie był Michael Zelack, ordynowany w 1563 roku, który jeszcze w 1612 roku sprawował ten urząd. Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Drzeżewo należało wtedy do parafii w Damnie (Dammen) w synodzie słupskim.

W 1784 roku Drzeżewo liczyło dziewięć dymów.

Majątek od 1768 roku do wojny należał do rodu von Massow, który prowadził go z pobliskiego Będziechowa. Nazwisko Cranzisch zapisano w spisie gospodarstw z 1717 roku, a w latach trzydziestych XX wieku Kranzuschowie mieli we wsi gospodarstwa. Jeden z nich był sołtysem (Gemeindevorsteher) w 1931 roku, a inny, Bernhard, stał na czele gminy w 1937 roku jako Bürgermeister. W 1879 roku majątek Dresow, liczący 484 hektary, należał do von Massowa, który mieszkał w Będziechowie.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku nie wykazał tu ani jednego katolika: w gminie wiejskiej naliczono 81 ewangelików, w obwodzie dworskim 109. Księgi adresowe wymieniają z imienia kolejnych właścicieli z rodu von Massow: w 1905 roku Louisa von Massowa z Będziechowa, a w latach 1911–1928 Ewalda von Massowa, porucznika rezerwy, później rotmistrza w stanie spoczynku. Majątek liczył w tym czasie 508 hektarów. Dnia 17 maja 1939 roku mieszkało tu 155 osób w trzydziestu siedmiu gospodarstwach domowych.

Wieś miała dwa cmentarze. Jeden leży na południe od zabudowań, przy drodze do Lipna, i opisano go osobno. Drugi, opisany tutaj, znajduje się w lesie na północny wschód od wsi, niedaleko Łupawy; monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego umieszcza go ogólniej — w północnej części miejscowości, a karta cmentarza — na wschód od niej, w lesie. Prowadzi do niego leśny dukt, którym szło się tu w XIX wieku.

Cmentarz jest mały, ma około jednej dziesiątej hektara. Ewidencja konserwatorska datuje jego założenie na koniec XIX wieku; znak cmentarza jest na arkuszu Dammen niemieckiej mapy topograficznej, którego odbitka pochodzi według monografii z 1889 lub 1890 roku.

Z dawnego układu zostało niewiele. Od południa i wschodu granice się zatarły, z pozostałych stron wyznaczają je kamienno-ziemne wały, a przy wejściu leżą dwa głazy narzutowe. Teren zniwelowano. Przy jednej z granic zebrano w jedno miejsce około dwudziestu pięciu kamiennych cokołów po żeliwnych krzyżach i ułamki tablic. Między czterema wysokimi klonami stoi splądrowany grobowiec rodzinny. Jest też kamienny postument w kształcie pnia dębu, bez tablicy.

Najstarszym odczytanym nagrobkiem jest ażurowy żeliwny krzyż z porcelanowymi tabliczkami: na jednej imię Friedy Plauschenat, urodzonej w maju 1897 roku i zmarłej w lutym 1902 roku, na drugiej krótki wierszyk o małym dziecku, które po niewielu latach życia „spoczywa łagodnie w Bożym łonie”. Nazwisko znane jest wyłącznie z odczytu karty ewidencyjnej. Rosną tu klony, tuje, świerki, buk i sosna, a ziemię porasta konwalia.

Nad ranem 9 marca 1945 roku wieś zajęła piechota Armii Czerwonej nadciągająca od Damna i Starej Dąbrowy; rozkazu ewakuacji Drzeżewo nie dostało, a we wsi stało wtedy dwadzieścia kilka wozów uciekinierów, głównie z Prus Wschodnich i Zachodnich. Późnym latem niemieckich mieszkańców wysiedlono. Cmentarz jest nieczynny i nie ma opiekuna. W 2007 roku konserwator ocenił stan nagrobków jako bardzo zły i zalecił ułożenie zebranych kamieni oraz konserwację ocalałego krzyża żeliwnego.

Cmentarz ujęto w ewidencji zabytków, nie w rejestrze.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 957; karta cmentarza w ewidencji konserwatorskiej (oprac. Marcin Palacz, 2007), Narodowy Instytut Dziedzictwa; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 75; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Dresow, s. 441–443; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, t. II, Stettin 1912, hasło Dammen, s. 492; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Stolp, gmina wiejska poz. 21 i obwód dworski poz. 185; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 960; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 180–181; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 168–169; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 180–181; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 326.