Drzeżewo — cmentarz przy drodze do Lipna (ewangelicki)

Cmentarz ewangelicki przy drodze do Lipna założono na południe od zabudowań Drzeżewa. Pierwotnie wygrodzono go murkiem z ciosów kamiennych i granicznymi nasadzeniami drzew. Murek i starodrzew zachowały się szczątkowo, ale widać tu rzędy kamiennych nagrobków, a wśród nich cokół imitujący pień drzewa i wiele kamiennych ram mogił. Całość pokrywa typowe cmentarne poszycie z konwalii, bluszczu i barwinka pospolitego, a wokół wyrosły samosiejki. Drugi cmentarz wsi ma według monografii zatarte granice południowe i wschodnie, a pozostałe wyznaczają kamienno-ziemne wały; teren zniwelowano, przy jednej z granic zebrano kamienne cokoły żeliwnych krzyży i fragmenty tablic, a między czterema wysokimi klonami stoi splądrowany grobowiec. Gminny program opieki nad zabytkami wymienia w Drzeżewie dwa cmentarze ewangelickie, datowane na lata siedemdziesiąte i na koniec XIX wieku.

Oba dawne cmentarze pozostają nieużytkowane; objęto je gminną ewidencją zabytków, nie rejestrem.

Drzeżewo, przed 1945 rokiem Dresow, leżało nad Łupawą w powiecie słupskim, około 20 kilometrów na północny wschód od Słupska, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. W 1784 roku Drzeżewo liczyło dziewięć dymów. Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Drzeżewo należało do parafii w Damnie (Dammen) w synodzie słupskim. Majątek od 1768 do 1945 roku należał do rodziny von Massow — w 1938 roku obejmował 485 hektarów.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku liczył wieś i majątek osobno: w gminie wiejskiej 81 ewangelików, w obwodzie dworskim 109; katolika nie zapisano w żadnym z dwóch wierszy. W okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto leżała parafia w Damnie; własnego kościoła wieś nie miała. Karl-Heinz Pagel podaje, że jednoklasowa szkoła miała w 1932 roku jednego nauczyciela; chodziły do niej także dzieci z Lipna (Liepen). Jako nauczycieli wymieniono: Winkel, Herbert Fischer, Hans Minx i Walter Wahrendorf. W 1939 roku mieszkało tu 155 osób.

O świcie 9 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, nadciągając między innymi od strony Damna. W tym samym roku późnym latem gospodarstwa przejęli polscy osadnicy, a ludność niemiecką wysiedlono.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Gminny program opieki nad zabytkami umieszcza drugi cmentarz na północny wschód od wsi, w lesie, a monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego — w północnej części miejscowości.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 75 (hasło Drzeżewo); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 441–443; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 960; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 Rady Gminy Główczyce z 28 sierpnia 2025 roku, Dz. Urz. Woj. Pom. z 2025 roku, poz. 3218), s. 55–56, 107, 113.