Dziechlino — cmentarz ewangelicki

Dziechlino, po niemiecku Dzechlin, później Ober Lischnitz, leży w dzisiejszej gminie Nowa Wieś Lęborska, w dawnym powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg in Pommern). Cmentarz ewangelicki znajduje się na obrzeżach wsi, na niewielkim wzgórzu w rzadkim lasku dębowo-bukowym, i nie przykuwa uwagi; bez wskazania dokładnego miejsca trudno go odnaleźć, trudno też wyśledzić na mapach. Granic nie ma żadnych, śladów pochówków bardzo niewiele.

Zachowały się trzy podstawy żeliwnych krzyży i pojedyncze obrobione kamienie, a na jednym z nich fragmenty żeliwnego krzyża dziecięcego. Na szczycie wzgórza leży czworokąt z małych kamieni polnych, a pośrodku niego jeden duży, nieobrobiony kamień z ledwie czytelnym napisem poświęconym C. W. A. Wildowi, urodzonemu 7 lipca 1833 i zmarłemu 4 sierpnia 1834 roku; niedawno ktoś ustawił tam współczesny krzyż z lastryko. Dwa krzyże odnaleziono w dobrym stanie. Pierwszy, żeliwny, upamiętnia dzieci robotnika Friedricha Golcharta — Paula (1881–1886), Emila (1883–1886) i Idę (1885–1886) — a z tyłu nosi słowa: „Pozwólcie dzieciom przychodzić do mnie, do nich bowiem należy Królestwo Boże” (Mt 19,14). Drugi należy do Karoline Kamradt z domu Pardeite, urodzonej 14 stycznia 1864 i zmarłej 4 grudnia 1935 roku. Na arkuszu mapy topograficznej z 1930 roku cmentarz oznaczono skrótem „Khf.”.

W gminnej ewidencji zabytków figuruje na działce numer 167 jako zabytkowy.

Wieś nadał na prawie polskim, jako Sechlin, komtur gdański Piotrowi, Wojciechowi i Jakubowi oraz ich potomkom. W liście lennym z 1575 roku jako właściciele figurują Baltazar, Filip i Tomasz Borscy, w XVII wieku niejaki Tarmen, a podczas hołdu lennego w 1658 roku wieś reprezentowali Borscy, Piotrosz i Janowicz. W wykazie wsi parafii w Łebuni (Labuhn) sprzed 1637 roku Dzechlin i Lischnitz występują jako dwie różne wsie.

W 1778 roku przyznano tu 10 292 talary królewskich pieniędzy łaskawych na mleczarnię dla 160 krów i zagospodarowanie 1080 mórg wielkiego błota lęborskiego. W 1784 roku Dziechlino leżało pół mili na południowy zachód od Lęborka, na wzniesieniu. Obok folwarku mieszkało czterech zagrodników i była karczma — razem dziewięć dymów; wieś należała do parafii w Łebuni (Labuhn). W 1756 roku poszczególne części należały do Chośnickich, Domarusów, Grubych i Wejherów; ci ostatni sprzedali wieś w 1840 roku hrabiemu Aleksandrowi Przebendowskiemu, w 1871 roku przeszła w ręce Wojciecha Polla, a ostatnim właścicielem był Ernest von Dewitz.

Pod koniec XIX wieku Dziechlino nie było osobną gminą, lecz osadą obwodu dworskiego Lischnitz. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wymienia Dzechlin z ośmioma domami i 75 mieszkańcami wśród dziewięciu osad tego obwodu, obok Betlejem, Jerozolimy, huty szkła i przystanku kolejowego, a spis z 1 grudnia 1905 roku — z siedmioma domami i 79 mieszkańcami wśród dziesięciu osad. Urzędową formą nazwy był przez cały wiek XIX i w 1912 roku Dzechlin — tak piszą Reinhold Cramer (1858: „Ernst Ludwig von Weiher auf Lischnitz und Dzechlin”), Słownik geograficzny w tomie II („Dzechlin, Dziechlino, wieś, powiat lęborski”, z odsyłaczem „Dziechlino, ob. Dzechlin”) i Meyers Orts- und Verkehrslexikon z 1912 roku. Nowa nazwa, Ober Lischnitz, wiąże wieś z majątkiem, do którego należała. Widnieje na arkuszu mapy topograficznej 1572 Cewice (Zewitz) z 1930 roku.

Na arkuszu 1472 Lębork (Lauenburg) z 1937 roku miejsce podpisano „Ober Lischnitz, Gut”, bez nazwy Dzechlin, a wydanie tego arkusza opracowane według stanu ze stycznia 1938 roku notuje Ober Lischnitz jako osadę dworską. Około trzech kilometrów na północny zachód leży osobna wieś Lischnitz, czyli Leśnice, z przystankiem kolejowym, hutą szkła i wzgórzem Räuber-Berg. Formę „niem. Ober Lischnitz (d. Dzechlin)” podają też Alicja Świetlicka i Elżbieta Wisławska oraz Marek Drzewiecki. Dokładnego roku zmiany nazwy nie ustalono; nastąpiła między 1912 a 1930 rokiem.

Tutejsi ewangelicy nie mieli własnego kościoła parafialnego. Od 1901 roku Dziechlino należało do nowej parafii w Krępkowicach, samodzielnej od 15 marca tego roku, z kościołem poświęconym 18 września 1906 roku; parafia miała kościół pomocniczy w Leśnicach i kaplicę w Małoszycach (dopisek Müllera, s. 577). Marek Drzewiecki wspomina za materiałami historycznymi kaplicę wybudowaną w 1910 roku, po której nie zachowały się żadne ślady — nie ma jej na mapach.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Drzewiecki wspomina kaplicę z 1910 roku w Dziechlinie, a Franz Schultz i urzędowy wykaz parafii, kościołów i kaplic prowincji Pomorze umieszczają kościół pomocniczy „Lischnitz” z 1910 roku w Leśnicach, gdzie rodzina von Dewitz po 1909 roku wystawiła kościółek i szkołę.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; Reinhold Cramer, Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow, 1858; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasła „Dzechlin” i „Dziechlino”; Meyers Orts- und Verkehrslexikon des Deutschen Reichs, wyd. 1912; Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins, zesz. 66; Alicja Świetlicka, Elżbieta Wisławska, Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny, Słupsk 1998; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1572 Cewice (Zewitz), wydanie 1930; Messtischblatt (Topographische Karte 1:25 000), arkusz 1472 Lębork (Lauenburg), wyd. 1937; Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1472 Lębork (Lauenburg), opracowany według stanu ze stycznia 1938 roku; Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen, Kirchen und Kapellen, der Kirchenpatrone sowie der im Amt befindlichen evangelischen Geistlichen der Provinz Pommern — urzędowy wykaz parafii, kościołów i kaplic prowincji Pomorze, oprac. A. Bretschneider, wyd. 4, Stettin 1924; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, rocznik 1901; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1069.