Dzięcielec — cmentarz ewangelicki

Cmentarz leży w środku wsi, na niewielkim wzniesieniu, przy poewangelickim, dziś katolickim kościele. Założono go najprawdopodobniej w połowie XIX wieku. Pierwotnie otaczał go murek z polnych kamieni. Cmentarz miał powierzchnię około 1,3 hektara i obsługiwał wiele okolicznych wsi — między innymi Rozłazino, Rozłaski Bór, Nawcz, Redystowo i Karczemki. Dzielił się na trzy części; najstarsza i najznamienitsza leżała między kościołem a kaplicą. Teren opada ze wzgórza; wzdłuż głównej alei zbudowano tarasy.

Dzięcielec, po niemiecku Zinzelitz, był siedzibą parafii ewangelickiej, a jej początek wiąże się z utratą kościoła przez sąsiednią parafię w Rozłazinie. W 1616 roku tutejszy kościół liczono jako filię Łebuni, a opis krajowy z 1658 roku nazywa go kaplicą i kościołem filialnym Rozłazina. Kościół w Rozłazinie, jako fiskalny, zwrócono katolikom, a tamtejszy duchowny ewangelicki wycofał się i osiadł na stałe w Dzięcielcu. Ernst Müller datuje to przeniesienie na 1641 rok: Jakub Grulike jest u niego pastorem „w Rozłazinie” do 1641 roku, a od tego roku pierwszym pastorem „w Dzięcielcu”. W uzupełnieniach do tomu Müller dopisuje do pastorów w Rozłazinie jeszcze Georga Flosa, urzędującego tam w 1614 roku, i Georga Boehmikego, urzędującego tam w 1661 roku.

Marek Drzewiecki podaje, że kaplicę przebudowano na kościół, założono księgi metrykalne i zatrudniono stałego pastora wraz z utworzeniem parafii ewangelickiej w 1664 roku. W 1693 roku pastor Jakob Demetrius Haase, przybysz z Węgier, zawarł z dworem w Bożympolu Wielkim ugodę i odtąd tamtejszą kaplicę obsługiwano z Dzięcielca, choć pozostała własnością prywatną dworu. W 1764 roku jedną i drugą miejscowość obsługiwał Michael Magunna, pastor w latach 1757–1803.

W 1784 roku Dzięcielec leżał półtorej mili na wschód-południowy wschód od Lęborka, przy tak zwanej małej drodze do Gdańska. Było tu pięć folwarków, pastor i zakrystian, kilka domów chałupników-budników, dwie karczmy i szynk — razem 16 dymów. Kościół był macierzysty w inspekcji charbrowskiej, z filią w Bożepolu Wielkim; należało do niego kilkanaście wsi szlacheckich, między innymi Chmieleniec, Godętowo, Wielistowo i Dąbrówka Wielka, królewskie Rozłazino i Lubowidz, folwarki miasta Lęborka oraz cztery wsie z Prus Zachodnich: Cantrzin, Dargelow, Bork i Schopp. Liturgię sprawowano po polsku do 1825 roku.

W 1876 roku Gustav-Adolf-Verein wyłożył część środków na duchownego pomocniczego dla Bożegopola Wielkiego w rozległej parafii dzięcieleckiej i na plan osobnych parafii dla tej okolicy. W listopadzie 1887 roku zaczął działać wikariat w Godętowie. Drugie probostwo erygowano 2 lutego 1900 roku (🟡 Müller podaje dokument erekcyjny z 31 marca 1900 roku), po trzynastu latach posługi wikarych parafialnych, a objął je dotychczasowy wikary godętowski Kannenberg; 1 kwietnia 1911 roku stanowisko to przeszło do Godętowa, które stało się samodzielną parafią.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał w gminie wiejskiej Dzięcielec 166 ewangelików i 19 katolików, a w tutejszym obwodzie dworskim osobno 78 ewangelików i 51 katolików. W tym spisie obie jednostki miały parafię ewangelicką na miejscu, katolicką — w Rozłazinie. Do dzięcieleckiej parafii należały też wsie po drugiej stronie granicy prowincji, w powiecie wejherowskim — zapisane w późniejszym urzędowym wykazie jako Kantrschin, Klutschau i Linde, a przy każdej z nich widnieje adnotacja „Zinzelitz, prowincja Pomorze”.

Po decyzji prezydenta rejencji koszalińskiej z 30 września 1905 roku o pisowni nazwy wsi gmina kościelna przyjęła w 1906 roku formę Zinzelitz zamiast dotychczasowej Dzincelitz. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 1700 dusz. Pastorem był Fritz Mrotzek. Wieś przemianowano 29 grudnia 1937 roku na Spechtshagen, a zarządzeniem konsystorza z 20 stycznia 1940 roku tę samą nazwę przyjęła gmina kościelna.

Ostatnie pochówki odbywały się po 1945 roku, a najmłodszy zachowany grób nosi datę 1957. Dziś cmentarz jest silnie zrujnowany i częściowo porośnięty lasem; przetrwały sąsiadująca kaplica cmentarna z witrażami i resztki muru. Ocalałe płyty i krzyże zebrano i osadzono od strony kościoła w murze oddzielającym oba tereny, tworząc lapidarium sztuki funeralnej z około stu lat istnienia nekropolii. Można w nim odczytać między innymi nazwiska Wilhelma Fichmanna z Nawcza (1836–1916), Johanna Kloppholza (1833–1908) i Johanna Liescha z Rozłazina (1810–1887), szewca i rolnika. Najstarszy grób zachowany na samym cmentarzu nosi datę 1882; starsze daty widnieją na płytach przeniesionych do lapidarium, a najwcześniejsza z nich należy do Constantine Poltrock z domu Vosf (1784–1876). Najstarszą zachowaną płytę nagrobną ułożono na kompletnej tumbie, także przeniesionej do lapidarium.

Źródła: Marek Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Franz Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 241–245, 577; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), s. 186–191; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1069–1070; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 114.