Egiertowo — cmentarz ewangelicki

Egiertowo, po niemiecku Eggertshütte, było wsią włościańską w powiecie kartuskim, a dziś należy do gminy Somonino. Wchodziło w skład dóbr starostwa skarszewskiego. W 1772 roku wieś liczyła 4 włóki roli i jedną włókę zarośli i płaciła 12½ talara czynszu; torf dostarczano do Stolzenbergu. John Muhl, opisując pobliski Neuendorf, zanotował, że wsie te trzymała na prawie emfiteutycznym rodzina von Lewinski, a po śmierci wdowy von Lewinski państwo pruskie włączyło je — Egiertowo razem z sąsiednią Kamelą — do urzędu domenalnego w Skarszewach.

Po wojnie kończącej się w 1466 roku okolica leżała pusta i zarosła lasem; na przełomie XVI i XVII wieku sprowadzono z Pomorza rodziny luterańskie. W październiku 1605 roku przywilej nadany w Grabowie objął dwadzieścia dwie takie rodziny, a starosta kościerski osadził Pomorzanami także Szymbark. Tamtejszy kościół ewangelicki założono około 1610 roku; 24 czerwca 1785 roku ukończono nowy, szachulcowy, a 19 grudnia 1834 roku poświęcono murowany.

Parafia szymbarska liczyła u schyłku XIX wieku około 4725 dusz i miała osiemnaście cmentarzy.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku królewska wieś chłopska Eggertshütte z 14 gospodarstwami chłopskimi liczyła 184 mieszkańców, w tym 168 ewangelików i 16 katolików. Stało w niej 25 budynków mieszkalnych. Ewangelicy należeli do parafii w Szymbarku; katolicy — do parafii w Goręczynie; dzieci należały do okręgu szkolnego w Kamehlen. Słownik geograficzny, opisujący stan sprzed spisu z 1885 roku, naliczył tu szesnastu katolików i 168 ewangelików w 25 domach, przy czternastu włościanach i sześciu ogrodnikach na 1740 morgach.

Wieś leżała na wysokości 770 stóp nad poziomem morza. Słownik geograficzny umieszcza szkołę w Kameli, a pocztę w Szymbarku.

Do parafii w Szymbarku należało Egiertowo: wykaz gmin ze spisu z 1 grudnia 1885 roku podaje dla wsi 210 mieszkańców, w tym 189 ewangelików i 21 katolików, przy parafii ewangelickiej w Szymbarku i katolickiej w Goręczynie. W 1895 roku powstał ośrodek ewangelicki w Hopowie — okręg wikariacki, od 1 października 1902 roku samodzielna parafia — i to on przejął wieś. Spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku zastał w Egiertowie 251 mieszkańców na 445,2 hektara, w 36 domach mieszkalnych i 42 gospodarstwach domowych.

Spis z 1910 roku rozpisuje wyznania osobno dla każdej grupy językowej. Niemiecki jako język ojczysty podały wtedy 223 osoby i wszystkie były wyznania ewangelickiego; pozostałych dwudziestu ośmiu mieszkańców mówiło po kaszubsku i wszyscy byli katolikami. Urząd stanu cywilnego i siedziba obwodu urzędowego mieściły się w Szymbarku. W 1929 roku władze polskie zwolniły ze szkoły w Egiertowie, liczącej wtedy 23 dzieci ewangelickich i 9 katolickich, nauczyciela Brüschkego, uczącego też religii ewangelickiej w okolicznych wsiach; zastąpił go polski nauczyciel wyznania ewangelickiego Piofczyk, który przejął i lekcje religii.

W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy ewangelickiej we wsi; był tu cmentarz. W źródłach nie znaleziono daty założenia cmentarza: nie podaje jej ani ewidencja, ani wykazy spisowe, ani Harnoch, który przy parafii szymbarskiej liczy cmentarze, lecz ich nie wymienia. Cmentarz figuruje w ewidencji konserwatorskiej jako dawny ewangelicki, na działce numer 115; zachował się — choć jest zarośnięty — i pozostaje pod opieką miejscową.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Hopowo (Hoppendorf) i podaje tu 223 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau (Kreis Karthaus, s. 48, poz. 16); Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasło „Egiertowo”; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 424–425; J. Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”, Gdańsk (Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens, t. 21); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); U. Kerntopf za H. Neumeyerem, dzieje parafii ewangelickiej Hoppendorf; W. Heidn, „Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit”, Marburg 1965, s. 95; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 103, pozycja 86; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 152; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 31.