Gąbino — dawny kościół ewangelicki (Gambin)

Neogotycki kościół w Gąbinie, po niemiecku Gambin, zbudowano w latach 1913–1914 jako świątynię ewangelicką; poświęcono go 31 października 1914 roku, w dniu Święta Reformacji. Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia go pod numerem A-1649 z 12 grudnia 1997 roku — jako kościół filialny Najświętszego Serca Pana Jezusa z lat 1913–1914.

Gąbino od 1403 do 1945 roku należało do rodu von Bandemer. W 1784 roku wieś liczyła 18 dymów i miała nauczyciela; mieszkańcy należeli do parafii w Gardnie Wielkiej (Groß-Garde) w synodzie słupskim. Parafia ta, nad jeziorem Gardno, należała do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto. W obrębie tej parafii Gąbino stało się 1 maja 1912 roku samodzielną gminą kościelną; należały do niej Dominek (Dominke) i Osieki (Wusseken), a w 1913 roku przyłączono do niej także Bukową (Wendisch Buckow). Duchownym pozostawał pastor z Gardny Wielkiej — w latach budowy Albert August Hermann Müller, urzędujący tam od 1911 do 1921 roku.

Jako fundatorów kościoła strona diecezji pelplińskiej wymienia Wernera von Bandemera, zmarłego w 1929 roku, i jego żonę Ernę, zmarłą w 1928 roku; oboje spoczywają obok świątyni. Nazwisko rodowe fundatorki strona podaje w brzmieniu „von Klaeist”.

Spis z 2 grudnia 1895 roku wykazał w obwodzie dworskim Gąbino 165 ewangelików i 5 katolików, a w gminie wiejskiej 187 ewangelików, bez katolików. W 1925 roku mieszkał w Gąbinie jeden katolik. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako gminę kościelną parafii w Groß Garde (Gardna Wielka), oddaloną od Groß Garde o 7 kilometrów, a dla całej parafii podaje 3600 dusz. Pastorem był Wilhelm Kypke. W szkole uczyli Radamm, Ziessow, Johann Buchert i Walter Wendt.

Karl-Heinz Pagel podaje, że wieś zajęła Armia Czerwona po południu 8 marca 1945 roku. Po przybyciu Polaków mieszkańców wysiedlono. Straty wyniosły 22 poległych, 18 zmarłych cywilów i 57 zaginionych. W późniejszych latach odnaleziono 249 dawnych mieszkańców w RFN i 144 w NRD. Według strony diecezji w 1946 roku poewangelicki kościół przejął pierwszy powojenny proboszcz, ksiądz Jan Nowak, i przystosował go do liturgii katolickiej. Witold Bobryk przytacza sprawozdanie Wydziału do Spraw Wyznań w Koszalinie z 10 stycznia 1973 roku: we wrześniu 1971 roku ksiądz Stefan Dziubina usiłował utworzyć placówkę greckokatolicką w Gąbinie, w parafii Gardna Wielka, jednak miejscowy proboszcz nie udzielił zezwolenia na odprawianie nabożeństwa w obrządku greckokatolickim.

Dziś jest to kościół filialny parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Gardnie Wielkiej. Dawny cmentarz ewangelicki leży przy drodze w stronę Komnina.

Źródła: K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasła Gambin (s. 471–474), Groß Garde i Wendisch Buckow; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; A. Świetlicka, E. Wisławska, „Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego”, Słupsk 1998, hasło Gąbino; „Parafia pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Gardnie Wielkiej” — strona diecezji pelplińskiej (odczyt 13 października 2026 roku); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 963; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 171; W. Bobryk, „Cerkiew greckokatolicka na Pomorzu Zachodnim ćwierć wieku po akcji »Wisła« w świetle sprawozdań Wydziałów do Spraw Wyznań”, „Textus et Studia” 2019, nr 3/4 (19/20), s. 55, 58.