Gdakowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Gdakowie, po niemiecku Dakau, w gminie Prabuty, leżał po zachodniej stronie kościoła i był czynny do 1945 roku; najstarszy zachowany grób pochodzi z 1922 roku. Potem cmentarz zamknięto, a w 1978 roku grunt zlikwidowanej nekropolii sprzedano prywatnemu właścicielowi. Do naszych czasów przetrwał jako relikt na gruncie prywatnym.

Świątynia, przy której leżał, jest dziś kościołem filialnym pod wezwaniem świętej Anny, dawniej ewangelickim; wymienia ją wojewódzka ewidencja zabytków, a urzędowy rejestr zabytków województwa pomorskiego notuje ją jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pod wezwaniem świętej Anny, 1753-1755”, pod numerem A-26 z 22 sierpnia 1950 roku.

Kościół w Gdakowie był patronatu królewskiego i według Agathona Harnocha powstał wkrótce po Reformacji. Bernhard Schmid podaje jednak, że kaplica istniała tu już w 1414 roku, a według wykazu szkód zniszczono wtedy jej dzwony i szaty liturgiczne. Wieża z dwoma dzwonami stała przy zachodniej, dłuższej ścianie, a główne wejście wiodło przez nią. W kościele naprzeciw wejścia umieszczono ołtarz z amboną, a organy miały siedem głosów. Do 1812 roku Gdakowo pozostawało filią Prabut, a tamtejsi diakoni byli w latach 1579–1812 zarazem tutejszymi duchownymi.

Po 1812 roku połączono Gdakowo z Rodowem (Rohdau), gdzie kościół patronatu szlacheckiego ufundowano w 1624 roku. Nabożeństwo odprawiano w Gdakowie co trzecią niedzielę. W 1906 roku Bernhard Schmid opisywał kościół w Gdakowie jako budowlę szczególnie wyróżnioną położeniem na wzgórzu, wśród starych drzew cmentarza przykościelnego.

Wieś należała do parafii ewangelickiej wspólnej dla dwóch miejscowości — Agathon Harnoch wykazuje ją w 1890 roku jako „Gr. Rohdau und Dakau”, czyli Rodowo i Gdakowo, w diecezji suskiej, i liczy w niej 2100 dusz. W ciągu roku odnotowano w parafii 103 chrzty, pięćdziesiąt konfirmacji, dwadzieścia trzy śluby i sześćdziesiąt sześć pogrzebów. Duchownych w Rodowie wymienia się od 1644 roku; jako pierwszego Rhesa podaje Balthasara Thomasiusa, o którym pisze ostrożnie, że „miał być tu duchownym od 1644 roku”. Do 1834 roku naliczono ich osiemnastu.

Spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku zapisał w Gdakowie 300 mieszkańców. Rubryki wyznaniowe tego spisu liczą wyznania wewnątrz grupy językowej: po niemiecku mówiło 271 osób, wśród nich 214 ewangelików, a po polsku dwadzieścia dziewięć.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Dakau jako wieś. Notował tu 48 domów mieszkalnych i 373 mieszkańców, w tym 235 ewangelików i 138 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że katolicy należeli do parafii Schönwiese, a miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 214 ewangelików, a w całej tutejszej parafii 608 dusz.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gdakowo — Kwidzynopedia [kopia archiwalna 2024-05-26]; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 529; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, stan na 30 czerwca 2026 roku; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 245–246; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Rosenberg, pozycja 10; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 114–115; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 77; Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Rosenberg” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen, z. 12), Gdańsk 1906, s. 128.