Gdańsk — dom modlitwy gminy francuskiej (hugenockiej, ewangelicko-reformowanej)

Dom modlitwy gdańskiej gminy francuskiej stał przy dawnej Hintergasse 217 (od 1853 roku pod numerem 22), dziś ulicy Za Murami na Głównym Mieście.

Gmina powstała po 1685 roku, czyli po odwołaniu edyktu nantejskiego i wygnaniu hugenotów z Francji, i była — podobnie jak angielska — wspólnotą ewangelicko-reformowaną. Należała do niej między innymi rodzina Chodowieckich, z której wywodził się rysownik i grafik Daniel Chodowiecki.

Wspólnota zaprzestała działalności w 1814 roku, po upadku pierwszego Wolnego Miasta Gdańska, a formalnie wykreślono ją z rejestrów w 1819 roku. Jej ostatnim pastorem był Johann Robert Bocquet, urodzony w 1741 roku, zmarły w Gdańsku 19 kwietnia 1823 roku. Według Gotthilfa Löschina nabożeństwa gminy ustały w 1814 roku wraz z dobrowolnym ustąpieniem sędziwego pastora. W 1853 roku Löschin zaliczył dom modlitwy w Hintergasse do gdańskich świątyń, w których nabożeństw już nie odprawiano. Rękopiśmienne dopiski w gdańskim spisie duchownych zawierają osobny wykaz duchownych francuskich, obok wykazu angielskiego.

Prowadzona po francusku księga chrztów i ślubów gminy zaczyna się od 1701 roku. Jej przedmowa podaje, że wcześniej przez około piętnaście lat służył gminie pastor Louis Chambon; ponieważ dla ochrzczonych przez niego dzieci, między innymi dawnego francuskiego jubilera Le Juge, nie prowadzono osobnego rejestru, wpisywano je do księgi chrztów reformowanego kościoła świętej Elżbiety, a przedmowa odsyła w tej sprawie do rejestru Gerarda Wildermana, ówczesnego pastora tego kościoła. W tym samym tomie znajduje się księga rachunkowa gminy. Na liście osób, które na początku 1725 roku zobowiązały się do corocznych wpłat na zbiórkę dla gminy, figuruje Samuel Chodowiecky, a w rachunku za 1744 rok dwukrotnie zapisano zapłatę półrocznego czynszu za kościół.

Źródła: Ephraim Praetorius, egzemplarz z rękopiśmiennymi dopiskami, karty 136–137 (Französische Prediger, Englische Prediger); S. Kościelak, „Kalwini w Gdańsku”, Encyklopedia Gdańska; Gotthilf Löschin, „Geschichte Danzigs von der ältesten bis zur neuesten Zeit”, t. 2, Danzig 1828, s. 487; tenże, „Danzig und seine Umgebungen”, Danzig 1853, s. 62; Księga chrztów i ślubów (od 1701 roku) z księgą rachunkową francuskiej gminy ewangelicko-reformowanej w Gdańsku, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5298 (Archion 14777).