Gdańsk-Emaus — cmentarz ewangelicki Zbawiciela (d. katolicki, nieistniejący)

Cmentarz leżał na gdańskim Emaus, części Siedlec, po północnej stronie ulicy Kartuskiej (numer 170), na stromym zboczu wzdłuż dzisiejszej ulicy Starodworskiej — dawnego Schlapker Gang. Grzebać zaczęto tu w 1709 roku, podczas wielkiej zarazy dżumy; cmentarz przeznaczono dla mieszkańców Emaus i otoczono wówczas drewnianym płotem, a na planach miasta widać go od 1781 roku. Emaus wyrosło przy trakcie z gospody i bud, w których wypalano popiół do wyrobu mydła, i z czasem usamodzielniło się jako wieś. Siedlce, do których należało, ucierpiały w wojnach napoleońskich przy oblężeniach Gdańska w 1807 i 1813 roku, a 17 marca 1814 roku włączono je w granice miasta. W statystyce Agathona Harnocha z 1890 roku Emaus figuruje wśród miejscowości szkolnych parafii w Wonnebergu, liczącej około 1200 dusz, której kościół rada gdańska wzniosła w 1647 roku.

Po 1830 roku cmentarz przeszedł w użytkowanie ewangelickie i należał do ewangelickiej parafii przy kościele świętej Katarzyny; chowano na nim także duchownych tej parafii. W 1895 roku cmentarz przejęła nowo utworzona parafia ewangelicko-augsburska przy kościele Zbawiciela, poświęconym w 1901 roku.

Założenie rozplanowano na stromym stoku, w trzech tarasach, na planie prostokąta wydłużonego z północy na południe, z aleją biegnącą przez środek; według Gedanopedii zajmowało 1,73 hektara (bez wskazania, z którego okresu pochodzi ta liczba). Na początku XX wieku powiększono je ku zachodowi i północy, a w 1905 roku wzniesiono ceglaną kaplicę.

Cmentarz liczył około 51 arów; przy budowie kościoła dokupiono przylegający, stromy grunt na obszarze Suchanina (Zigankenberger Mark) o powierzchni 1 hektara 61 arów za 13 000 marek. Kaplicę przedpogrzebową z kostnicą i zakrystią postawił w 1905 roku mistrz murarski Prochnow za 7000 marek; oddano ją do użytku w Niedzielę Wieczności (Totenfest) tego roku. Przewodnik „Handbuch für die Evangelischen in Danzig” z 1919 roku nazywa cmentarz „Schlapker Kirchhof” i podaje, że parafia-matka przekazała ten niewielki cmentarz nowej gminie w Siedlcach razem z funduszem na uposażenie duchownego i placem pod kościół.

Według księgi adresowej z 1910 roku na cmentarzu w Siedlcach, zwanym Schlapker Kirchhof, przy Karthäuser Straße 72, stała nowa murowana kostnica z 1905 roku; za złożenie zwłok parafianina płacono 3 marki, obcego — 6 marek, a grabarzem był Albert Scholz. Według przewodnika z 1919 roku przełożonym cmentarza w radzie parafialnej był rentier Theodor Weber, a ogrodnikiem cmentarnym Hermann Woch (Karthäuser Straße 77).

Po 1945 roku cmentarz był nieczynny. Na terenie cmentarza 8 listopada 1953 roku zginęło przy próbie rozbrojenia znalezionego niewybuchu troje dzieci — Władysław i Jerzy Pipczyńscy oraz Wojciech Łukaszewicz; pochowano ich na cmentarzu świętego Franciszka. Cmentarz zamknięto 8 grudnia 1956 roku, teren zniwelowano i urządzono w tym miejscu park. Kościół Zbawiciela, zniszczony w 1945 roku, rozebrano w latach 1955–1957.

Źródła: „Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte…”, Danzig 1910, s. 67; „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 219; „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 93–94; Cmentarze na Siedlcach oraz Siedlce — Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia); Zlikwidowane cmentarze w Gdańsku — cmentarze-gdanskie.pl; Gdański Emaus — trojmiasto.pl/historia [kopia archiwalna 1998-12-12]; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, hasło Wonneberg; E. Muhl, „Die Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”, hasło Schidlitz z Emaus; „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku” 1957, nr 4, poz. 46, s. 38.