Gdańsk-Grodzisko — drugi cmentarz ewangelicki parafii św. Bartłomieja (Kirchhof II)

Drugi cmentarz ewangelickiej (luterańskiej) parafii świętego Bartłomieja ze Starego Miasta — po niemiecku St. Bartholomäi-Kirchhof II — leżał przy dzisiejszej ulicy 3 Maja 15, tuż obok starszego cmentarza tej samej parafii pod numerem 13. Oba należały do ciągu wyznaniowych nekropolii u podnóża Grodziska, między Nowymi Ogrodami a dawną Bramą Oliwską, po zachodniej stronie ulicy. Młodszy z nich założono w pierwszej połowie XIX wieku, gdy starszy cmentarz świętego Bartłomieja się zapełnił.

Druki z epoki znają przy Promenadzie tylko jeden cmentarz tej parafii: księga adresowa z 1897 roku wymienia „stary” cmentarz świętego Bartłomieja przy Promenadzie u stóp Grodziska, a „nowy” w zespole trzech zjednoczonych cmentarzy przy Wielkiej Alei; tak samo broszura parafialna z 1916 roku mówi o dwóch cmentarzach — przy Promenadzie, zamkniętym z wyjątkiem jednego grobu rodzinnego, i drugim, połączonym z cmentarzami świętych Piotra i Pawła oraz świętego Jana, między małym placem ćwiczeń przy Alei a linią kolejową do Sopotu.

Zajmował około 0,4 hektara na działce w kształcie nieregularnego, mocno wydłużonego na osi wschód–zachód wieloboku. Teren wznosił się lekko ku zachodowi, a granica wschodnia przylegała bezpośrednio do Promenady (Promenade), czyli obecnej ulicy 3 Maja.

Chowano tu do 1945 roku. Cmentarz zamknięto 21 listopada 1946 roku i zlikwidowano przy budowie dworca autobusowego PKS, którego zabudowa zajęła teren dawnych nekropolii. Obiekt figuruje w ewidencji konserwatorskiej, ale do rejestru zabytków nie został wpisany.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje w parafii St. Bartholomäi w Gdańsku 4994 ewangelików.

Źródła: Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia), hasło „Cmentarze na terenie Śródmieścia. Zespół u podnóża Grodziska”, oraz cmentarze-gdanskie.pl; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1897, cz. III, s. 76; „Die evangelische Kirche zu St. Bartholomäi in Danzig”, [Gdańsk 1916], s. 5–6; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 17.