Gdańsk-Grodzisko — cmentarz ewangelicki parafii św. Katarzyny (St. Katharinen-Kirchhof)

Ewangelicki (luterański) cmentarz parafii świętej Katarzyny — po niemiecku St. Katharinen-Kirchhof — założono u podnóża Grodziska w 1818 roku, a pochówków dokonywano od 1819. Archidiakon kościoła świętej Katarzyny E. Blech pisał jednak w 1905 roku, że już w 1805 roku przełożeni kościoła zajmowali się zakładaniem nowego cmentarza pod Grodziskiem. Zajmował około 0,5 hektara na nieregularnej działce pod adresem 3 Maja 11; jej wschodnia granica przylegała bezpośrednio do Promenady, dzisiejszej ulicy 3 Maja. Wchodził w skład zespołu cmentarzy wyznaniowych po zachodniej stronie tej ulicy, gdzie w XIX wieku działało obok siebie osiem odrębnych nekropolii. W tym zespole leżały cmentarze Bożego Ciała, świętego Bartłomieja I i II, świętej Katarzyny, Reich der Toten, świętych Piotra i Pawła, Najświętszej Marii Panny oraz żydowski.

Andrzej Januszajtis łączy powstanie cmentarzy przy dzisiejszej ulicy 3 Maja — Mariackiego, świętego Piotra, świętej Katarzyny i świętego Bartłomieja — z zakazem pogrzebów w kościołach, wprowadzonym wraz z kodeksem napoleońskim, i datuje je na lata 1819–1821.

Czynny był do 1945 roku. Zamknięto go 24 listopada 1946 roku i zlikwidowano podczas budowy dworca autobusowego; dziś teren pełni funkcję komunikacyjną i nie zachował czytelnych śladów cmentarza. W rejestrze zabytków województwa pomorskiego nie figuruje.

Kościół świętej Katarzyny Aleksandryjskiej, którego parafia cmentarz założyła, był najstarszą farą gdańskiego Starego Miasta, parafialną dla miasta lokacyjnego od 1227 roku. W wykazach urzędowych parafia widnieje jako ewangelicka: Bär w spisie ksiąg metrykalnych z 1908 roku umieszcza „Danzig, St. Katharinen” pod pozycją czternastą wśród parafii ewangelickich diecezji gdańskiej miejskiej, z chrztami i ślubami od 1573 roku oraz księgą zmarłych od 1737, a wykaz gmin do spisu z 1885 roku podaje ją jako parafię ewangelicką dla Zigankenberg w powiecie Danziger Höhe.

Bär wymienia też dokument tej parafii — Steinbuch z lat 1644–1815, zawierający wyłącznie nazwiska pochowanych pod płytami nagrobnymi w samym kościele.

Parafia świętej Katarzyny miała drugi cmentarz — przy alei Zwycięstwa we Wrzeszczu, zlikwidowany w 1956 roku. Według księgi adresowej z 1910 roku stary cmentarz parafii świętej Katarzyny, opisywany tutaj, leżał przy Promenadzie 11, a jej drugi, nowy cmentarz — we Wrzeszczu, przy Große Allee 15 (według ówczesnej numeracji).

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje w parafii St. Catharinen w Gdańsku 10 731 ewangelików.

Źródła: „Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte…”, Danzig 1910, s. 67; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gedanopedia/cmentarze-gdanskie.pl; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; „Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen”, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku; rejestr zabytków województwa pomorskiego (Narodowy Instytut Dziedzictwa), stan na 30 czerwca 2026 roku; A. Januszajtis, „G jak gdańskie cmentarze” (cykl „Gdańskie ABC”), „Nasz Gdańsk” 2003, nr 11, s. 6–7; E. Blech, „Leidensjahre von St. Katharinen in Danzig”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 48, 1905, s. 180; „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1914, cz. III, s. 80; „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1918, cz. III, s. 75; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 17.