Kościół · miasto Gdańsk

Gdańsk-Wrzeszcz — dawny kościół ewangelicki św. Pawła (Pauluskirche)

niem. Pauluskirche

Rodzaj: kościół (dawny ewangelicki)
Nazwa niemiecka: Pauluskirche
Czas budowy: 1938
Miejscowość: Gdańsk
Dawny powiat: Stadtkreis Danzig (Regierungsbezirk Danzig, Provinz Westpreußen)
Powiat dziś: miasto Gdańsk
Po 1945: kino (1947–2002), potem zbór zielonoświątkowy; rozebrany w 2013 roku
Dziś: nie istnieje (rozebrany 2013)

Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000 — Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Kościół świętego Pawła we Wrzeszczu (Pauluskirche) stał przy dzisiejszej ulicy Szymanowskiego 12, dawniej Hohenfriedbergerweg. Zanim powstał tu kościół, okolica należała do parafii kościoła Lutra: przewodnik „Handbuch für die Evangelischen in Danzig” z 1919 roku zalicza Hohenfriedberger Weg i koszary huzarów (Husarenkaserne) w Hochstrieß do okręgu duszpasterskiego drugiego pastora tej parafii. Z braku pieniędzy na wzniesienie świątyni ewangelicy przystosowali do kultu ujeżdżalnię dawnych koszar huzarów przybocznych (Leibhusaren). O nowej parafii w tej części Wrzeszcza myślano od 1927 roku; przebudowę zaczęto w 1934 roku, a poświęcenie odbyło się 5 czerwca 1938 roku. Niskie, trójnawowe wnętrze mieściło około 1000 wiernych.

Po 1945 roku kościoła tu nie utrzymano. Od 15 marca 1947 roku działało w budynku kino na sześćset miejsc, kolejno pod nazwami Capitol, Zetempowiec i od 1957 roku Znicz; od 1960 roku miało projekcję dźwięku stereofonicznego. Ostatni seans odbył się w czerwcu 2002 roku. Potem, do 2011 roku, budynek wynajmował zielonoświątkowy zbór „Nowe Życie”.

W 2013 roku budynek rozebrano pod inwestycję Garnizon. Obiekt dziś nie istnieje.

Świątyni tej nie należy mylić z innym ewangelickim kościołem tej samej dzielnicy — kościołem Lutra (Martin-Lutherkirche) przy ulicy Matejki 17, dziś rzymskokatolickim kościołem garnizonowym.

Źródła: danzig-online.pl, kościoły Wrzeszcza; Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia), hasło o kinie Znicz; „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 227, 230.

Położenie: 54,3840° N, 18,5889° E — rejencja gdańska Pokaż w atlasie →

⚠ Pinezka wskazuje miejscowość, nie sam obiekt — położenie przybliżone. (Środek długiego budynku po południowo-wschodniej stronie Hohenfriedberger Weg (dziś ulica Szymanowskiego), na Planie miasta Gdańska z 1921 roku i na mapie topograficznej 1:25 000, arkusz 1677 „Danzig”, w wydaniach z 1940 i 1944 roku; dokładność około ±30 m. Według Encyklopedii Gdańska kościół powstał w latach 1934–1938 z dawnej ujeżdżalni koszar przy tej drodze. Położenie przybliżone: żaden z tych planów nie ma tu znaku kościoła ani nie podpisuje ujeżdżalni; budynek wskazuje adres, bo dzisiejszy dom przy Szymanowskiego 12 (OpenStreetMap, way 629467175) stoi na jego północno-wschodnim końcu.)

Źródła

https://westpreussen.de/pages/forschungshilfen/kirchenbuecher/quellen.php?ID=51
kościoły Wrzeszcza — Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia)
kościoły Wrzeszcza — gdansk.pl
„Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 227, 230 (spis ulic z podziałem na parafie)

Metryczka

Identyfikator w atlasie: KOS-0143
Stan weryfikacji: sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń: wysoka

Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.