Gdańsk-Orunia — nowy cmentarz ewangelicki parafii św. Jerzego (ulica Ramułta)

Na gdańskiej Oruni (po niemiecku Ohra) ewangelicy chowali zmarłych w dwóch miejscach, oba pod wezwaniem świętego Jerzego (po niemiecku St.-Georgen-Friedhof) i oba należące do parafii przy tamtejszym kościele. Starszy cmentarz leżał przy dzisiejszej ulicy Gościnnej — dawnej Schulstraße, później Johann-Rickmers-Straße — i zajmował 1,53 hektara. Nowy powstał na początku XX wieku, gdy nekropolię powiększono o część po wschodniej stronie torów kolejowych, przy dzisiejszej ulicy Ramułta, dawnej Bahnstraße i Von-Morgen-Straße. Nowy cmentarz zajmował powierzchnię 0,82 hektara.

Parafialny kościół świętego Jerzego wyrósł — według tradycji przytoczonej w gdańskim informatorze kościelnym z 1919 roku — ze średniowiecznej kaplicy, którą w 1571 roku przejęli luteranie (Muhl sądzi, że kościół powstał po Reformacji), a w 1608 rozbudowali.

Spis ksiąg metrykalnych Prus Zachodnich, sporządzony w 1908 roku przez Maxa Bära, notuje przy tutejszej parafii ewangelickiej pod nazwą Ohra księgi chrztów, ślubów i zgonów z lat 1761–1799 i od 1814 roku (księgi z lat 1800–1813 spłonęły w 1813 roku), księgi konfirmacji od 1873 i wykaz komunikantów od 1888 roku. Jego zapis brzmi: „Tf Tr St 1761—99; 1814— (die Kirchenbücher von 1800—13 sind 1813 verbrannt). K 1888— Konf 1873— Historische Aufzeichnungen finden sich aus den Jahren 1762—64; 1807; 1811—13. Ziv.-Reg. im St.-A. Danzig: Geb Tr St 1809. Dupl. A.-G. Danzig: Tf Tr St 1814—74”.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Ohra 458 budynków mieszkalnych i 4198 mieszkańców, w tym 2765 ewangelików, 1412 katolików, 19 mennonitów i dwóch Żydów. Ewangelicy należeli do miejscowej parafii; katolicy — do parafii w Alt-Schottland; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Oba cmentarze zamknięto 8 grudnia 1956 roku i likwidowano od 1957; w latach sześćdziesiątych XX wieku na części terenu stanęło osiedle przy ulicy Żuławskiej. Nagrobki zniszczono, a część z nich wykorzystano jako płyty chodnikowe i obramowania piaskownic. Dziś teren jest częściowo zabudowany, częściowo urządzony jako park; w 2009 roku postawiono pomnik upamiętniający.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Datę założenia starszego cmentarza źródła podają rozbieżnie: Encyklopedia Gdańska pisze, że „powstał w 1691 jako parafialny dla gminy ewangelickiej przy kościele św. Jerzego”; karta ewidencyjna Narodowego Instytutu Dziedzictwa wskazuje pierwszą połowę XIX wieku.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia), hasło o cmentarzach na Oruni; cmentarze-gdanskie.pl; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, s. 3; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 52–53, pozycja 220; „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku” 1957, nr 4, poz. 46, s. 38.