Gdańsk-Siedlce — cmentarz ewangelicki

Ewangelicki cmentarz świętej Barbary (St. Barbara-Kirchhof) na gdańskich Siedlcach założono w 1869 roku jako nekropolię parafii ewangelickiej przy kościele świętej Barbary na Długich Ogrodach; poświęcono go 2 grudnia tego roku. Leżał między dzisiejszymi ulicami Powstańców Warszawskich, Bema, Zakopiańską, Pankiewicza i Legnicką, na terenie lekko wznoszącym się ku północy i uformowanym w tarasy. Był ogrodzony, a trzy aleje podłużne i cztery poprzeczne dzieliły go na kwatery. Dzwonnica z dzwonem odlanym w 1626 roku stanęła przy nim 31 października 1925 roku. Powierzchnię cmentarza źródła podają rozbieżnie — jako 3,99 oraz jako 1,69 hektara.

W spisie ksiąg metrykalnych z 1908 roku Bär podaje dla parafii świętej Barbary księgi chrztów od 1573 roku, ślubów od 1567 i zmarłych od 1816. Cmentarz urządzono na przedmieściu: Siedlce spłonęły doszczętnie w 1813 roku, w 1814 połączono je komunalnie z Gdańskiem, a umowa o wymianie terytoriów z 31 lipca 1834 roku ostatecznie przyznała je miastu. Osobne księgi parafialne zaczęto tu prowadzić w latach 1892–1895, a ewangelicki kościół Zbawiciela (Heilandskirche) stanął w 1901 roku.

Według księgi adresowej z 1910 roku nowym cmentarzem świętej Barbary w Siedlcach, przy Weinbergstraße 1, zarządzał inspektor cmentarny Gnibba. W 1919 roku przewodnik „Handbuch für die Evangelischen in Danzig” nazywa go największym pojedynczym cmentarzem miasta i podaje jego adres: przed Bramą Nowe Ogrody (Neugarter Tor), Weinbergstraße 1. W 1919 roku ogrodniczką cmentarną parafii świętej Barbary była pani Griebe, mieszkająca przy Weinbergstraße 1. Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia ten cmentarz przy Weinbergstraße 1 w Siedlcach jako jedyny cmentarz parafii świętej Barbary w Gdańsku, liczącej wtedy 18 500 ewangelików.

Od 1945 roku cmentarz był nieczynny; po formalnym zamknięciu uległ dewastacji. Dziś teren zajmuje park z zachowanym drzewostanem pocmentarnym, a w 2007 roku władze Gdańska ufundowały tu pamiątkowy obelisk i ustawiły tablicę informacyjną z planem cmentarza.

Obiekt ujęto w ewidencji zabytków: karta cmentarza Narodowego Instytutu Dziedzictwa datuje go ogólnie na połowę XIX wieku. W rejestrze zabytków województwa pomorskiego nie figuruje.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje w parafii St. Barbara w Gdańsku 19 258 ewangelików.

🟡 Źródła podają dwie daty. Według serwisu cmentarze-gdanskie.pl cmentarz zamknięto formalnie 10 kwietnia 1964 roku; w wykazie ogłoszonym 25 maja 1957 roku cmentarz „Barbary” przy ulicy Zakopiańskiej 1 na Siedlcach, o powierzchni 3,9916 hektara, figuruje wśród cmentarzy zamkniętych dla celów grzebalnych decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 8 grudnia 1956 roku.

Źródła: „Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte…”, Danzig 1910, s. 67; „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 217; „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 66; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; rejestr zabytków województwa pomorskiego, stan na 30 czerwca 2026 roku; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 9; „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku” 1957, nr 4, poz. 46, s. 38; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 17; cmentarze-gdanskie.pl.