Gdańsk-Stare Miasto — cmentarz przy kościele św. Brygidy

Cmentarz przy kościele świętej Brygidy nad Kanałem Raduni na Starym Mieście w Gdańsku należał do najstarszych w tej części miasta. Zgodę na jego założenie uzyskały w 1394 roku pokutnice, a uprawnienie to przejął działający tu od 1396 roku klasztor brygidek. Wchodziła ona w skład zespołu cmentarzy katolicko-ewangelickich Starego Miasta, a na planach miasta notowano ją na początku XX wieku. Encyklopedia Gdańska omawia ją wśród cmentarzy Starego Miasta, obok cmentarzy świętej Katarzyny, świętego Jakuba, świętego Bartłomieja oraz szpitali świętego Jerzego i świętej Elżbiety.

Sam kościół, poświęcony w 1397 roku jako świątynia klasztorna brygidek przybyłych z Vadstena, pozostawał katolicki, z dwoma krótkimi wyjątkami: w pierwszych latach Reformacji, na przełomie lat 1524 i 1525, znalazł się przejściowo w rękach protestantów, którzy zniszczyli część średniowiecznego wyposażenia. W 1577 roku, podczas wojny Gdańska z królem Stefanem Batorym, odprawiano w nim nabożeństwa kalwińskie dla szkockich najemników miejskiego wojska. Po kasacie klasztoru brygidek przez władze pruskie kościół był w latach 1840–1920 siedzibą katolickiej parafii garnizonowej, a w 1920 roku biskup chełmiński Augustyn Rosentreter uczynił go kościołem odrębnej parafii terytorialnej. Świątynię przy ulicy Profesorskiej 17 — historycznie ulicy Brygidki 17 — wpisano do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-440 decyzją z 27 lutego 1967 roku.

Od tego cmentarza trzeba odróżnić późniejsze nekropolie parafii świętego Józefa i świętej Brygidy, zakładane poza miastem. Trzecia z nich, przy dzisiejszej ulicy Giełguda, powstała w 1908 roku, zajmowała około 1 hektara i została zamknięta 24 listopada 1946 roku; najstarszy zachowany fragment nagrobka pochodzi z 1915 roku, a teren jest dziś parkiem.

Źródła: Encyklopedia Gdańska (Gedanopedia), hasła „Cmentarze na terenie Śródmieścia. Stare Miasto”, „Cmentarze na terenie Śródmieścia (z Aniołkami). Zespół przy ulicy Giełguda” oraz „Kościół świętej Brygidy”, a także cmentarze-gdanskie.pl; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wykaz rejestru zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku.