Głodowo (gmina Liniewo) — cmentarz ewangelicki

Głodowo — po niemiecku Gladau, w wariancie Glodau, a pierwotnie Iław albo Iłowo, potem Kłodowa — do 1920 roku leżało w pruskim powiecie kościerskim (Kreis Berent) w rejencji gdańskiej. Po 1920 roku wieś leżała w polskim powiecie kościerskim. Było samodzielną gminą wiejską i jako gmina Głodowo ujmuje je spis z 30 września 1921 roku. Była to wieś włościańska na trakcie skarszewsko-kościerskim, przy trzech jeziorach, o obszarze 2494 mórg, z 34 domami mieszkalnymi. W Więckowach wieś miała okręg urzędowy i urząd stanu cywilnego, a sąd obwodowy w Skarszewach.

Osada należała do książąt pomorskich, a w 1258 roku książę Sambor II nadał ją wraz z całym kluczem pogódzkim cystersom. W 1354 roku opat Eberard z Elbląga wydał wieś na czynsz włościanom, a po zaborze dóbr duchownych rząd pruski nadał ją na własność dotychczasowym włościanom 29 czerwca 1819 roku. 17 sierpnia 1761 roku opat Izydor Tokarzewski nadał sołectwo z czterema włókami Johannowi Reznerowi do trzeciego pokolenia.

W 1772 roku Gloddowo liczyło 24 włóki, a mieszkańcy byli katolikami. Odrabiali pańszczyznę, w żniwa codziennie z parobkiem i dziewką, bez wyżywienia.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 101 mieszkańców — 90 luteranów i 11 katolików — i kieruje luteranów do Skarszew (Schöneck), katolików do Pogódek. Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku Gladau była wsią chłopską z 14 gospodarstwami chłopskimi i 13 zagrodami chałupniczymi. W 1869 roku podręcznik notował we wsi 315 mieszkańców i 34 budynki mieszkalne. W podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny. Podręcznik wymieniał tu też szkołę ewangelicką i karczmę.

Słownik geograficzny notuje 278 ewangelików, 37 katolików i osiem osób wyznania mojżeszowego, a wykaz gmin ze spisu z 1 grudnia 1885 roku — 311 ewangelików i 48 katolików na 359 mieszkańców. Wykaz gmin z 1885 roku podaje przynależność parafialną: ewangelicy szli do Skarszew, katolicy do Pogódek. Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza już Głodowo do ewangelickiej parafii w Pogódkach (Pogutken) i podaje we wsi 242 dusze.

W 1852 roku wieś liczyła 197 mieszkańców, potem 359 w 1885, 415 w 1905, a w spisie z 1 grudnia 1910 roku — 405; dziś mieszka tu około pięciuset osób. W spisie z 1 grudnia 1910 roku spośród 247 osób, które podały niemiecki jako język ojczysty, 241 było ewangelikami, a sześcioro — katolikami; po polsku mówiło wtedy 117 osób. W spisie z 1 grudnia 1910 roku, pod pozycją 24 powiatu kościerskiego, obie kolumny wskazują Pogódki (Pogutken). Serwis westpreussen.de przypisuje wieś do Pogódek, a leksykon Meyersa zna Pogódki jako parafię katolicką; w Pogódkach w 1899 roku stanął neogotycki kościół ewangelicki.

W źródłach nie znaleziono kościoła ewangelickiego w Głodowie. Po 1945 roku ludność niemiecka opuściła wieś.

Karta cmentarza z 15 listopada 1984 roku ocenia stan cmentarza słowami: „Stan zachowania nagrobków zły”. Cmentarz leżał wtedy przy drodze polnej około siedmiuset metrów na zachód od wsi, otoczony obwałowaniem ziemnym i kamienno-ceglanym, a ślady mogił były w większości zatarte. W 1984 roku zachowało się siedemnaście płyt i tabliczek oraz pięć nagrobków wolnostojących, najstarszy z 1828 roku, a ze starodrzewu trzy lipy, klony, modrzew i brzoza.

Gisela Borchers pisze w „Berenter Kreisbote” z grudnia 2012 roku, że cmentarz leżał na wschodzie wsi, po północnej stronie drogi do Junkrowów. Gmina oczyściła wtedy zarośnięty teren i odsłoniła resztki obrzeży mogił, nagrobki i ogrodzenia. Żeliwne tabliczki i części ogrodzeń stopniowo ginęły, tak że została tylko część jednego ogrodzenia, wrośnięta w drzewo. Borchers wymienia też nagrobek Gustava Knorra i słupy dawnej bramy. Tablicy objaśniającej tu nie ma, bo cmentarz najwyraźniej nie należał już do gminnego programu odnowy.

🟡 Źródła nie zgadzają się co do położenia. Karta z 1984 roku umieszcza cmentarz około siedmiuset metrów na zachód od wsi, a Borchers na wschodzie, przy drodze do Junkrowów. Nie wiadomo, czy to pomyłka w jednym ze źródeł, czy chodzi o dwa miejsca.

Dorota Abramowicz pisze w „Dzienniku Bałtyckim” z 2013 roku, że cmentarz uporządkowano niedawno ze środków gminy, z inicjatywy sołtysa, i że dopiero po wycięciu drzew okazało się, jak mało zostało. Mieszkanka, która stara się o niego dbać, opowiadała, że złodzieje wywieźli metalowe części małą ciężarówką, a mur otaczający cmentarz poszedł na budowę domów.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), powiat Berent, pozycja 24; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, powiat Berent, s. 38, pozycja 23; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom II, hasło „Głodowo”; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 86, nr 77; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat kościerski, gmina nr 12; karta cmentarza w Głodowie, oprac. S. Grochowski, Z. Grochowska, G. Olszewska, Gdańsk 1984 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 9, pozycja 77; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 161–162; G. Borchers, „Der evangelische Friedhof in Gladau / Głodowo”, „Berenter Kreisbote” nr 16 (2012), s. 7; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43; D. Abramowicz, „Jakieś groby tu były…”, „Dziennik Bałtycki”, 23 sierpnia 2013 roku, przekład niemiecki: „Berenter Kreisbote” nr 17 (2013), s. 15–16.