Gniewskie Pole — cmentarz ewangelicki

Gniewskie Pole, po niemiecku Mewischfelde, należy do gminy Kwidzyn i leży nad Wisłą, przy granicy ze wsią Lipianki. Tutejszy cmentarz ewangelicki założono w drugiej połowie XIX wieku na szczycie wału wiślanego, po zachodniej stronie drogi. Wojewódzka ewidencja zabytków, która to położenie zapisała w arkuszu gminy Kwidzyn, podaje też numer działki: 66.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Mewischfelde jako wieś. Notował tu 20 domów mieszkalnych i 307 mieszkańców, w tym 161 ewangelików, 144 katolików i dwie osoby innych wyznań. Ewangelicy należeli do parafii w Kwidzynie; katolicy — do parafii w Gniewie; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Słownik geograficzny opisuje Gniewskie Pole jako wieś włościańską pośród nizin, na prawym brzegu Wisły naprzeciwko Tymawy, od wiślanych zalewów zasłoniętą mocną groblą. Razem z osadami Fuchswinkel, czyli Lisim Kątem, i Katscher Kampe, czyli Kaczą Kępą, wieś obejmowała 2803 morgi obszaru, 62 budynki i 20 domów mieszkalnych. W tym haśle Słownik podaje 161 ewangelików i 144 katolików. Parafię katolicką Słownik umieszcza w Janowie, szkołę na miejscu, a pocztę i stację nowej kolei nadwiślańskiej w Kwidzynie.

Wieś należała do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder). Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 301 mieszkańców w 38 domach: 197 ewangelików, 94 katolików i 10 innych chrześcijan; ewangelicy należeli do parafii w Kwidzynie, katolicy do parafii w Janowie (Johannisdorf). Przy spisie z 1 grudnia 1910 roku Gniewskie Pole liczyło 334 mieszkańców, z czego 242 osoby podały język niemiecki, a 77 osób — polski. W grupie niemieckojęzycznej spis wykazał 206 ewangelików, 25 katolików i 11 innych chrześcijan.

Karta cmentarza z września 1986 roku ocenia go słowami: „Zły stan zachowania”. Zachowało się wtedy siedem wolno stojących, mocno zniszczonych nagrobków, a najstarszym z nich była klasycystyczna stela z piaskowca z 1809 roku; muru ani bramy nie było. W 1986 roku granice działki obsadzone były starymi lipami, wiązami, jesionami i kasztanowcami w dobrym stanie zdrowotnym.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 206 ewangelików.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, pozycja 70; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 78–79, pozycja 73 (odczyt ze skanu); Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, zeszyt III (rejencja kwidzyńska), spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku, Kreis Marienwerder, pozycja 66 (odczyt ze skanu); karta cmentarza w Gniewskim Polu, oprac. J. Labenz, 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasło Gniewskie pole; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 106–107; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026, uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2023, poz. 3041, s. 85; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69.