Godętowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Godętowie leży około kilometra od wsi, przy alei brzozowej w stronę Lęborka, i mierzy mniej więcej 25 na 40 metrów. Leśnicy oczyścili go przed laty i ogrodzili, zachowując starodrzew; pierwotne granice są nieczytelne, tylko od północnego zachodu biegnie dawny rów graniczny. Układ pochówków pozostaje czytelny. Stoją tu kamienny obelisk i duży kamienny krzyż rodziny von Osterroht — Ernsta (1843–1928) i Marthy z domu von Somnitz (1850–1934). Wśród innych tablic jest między innymi tablica Minny Briefchke z domu Felgner (1866–1917); tak nazwisko odczytał z nagrobka Marek Drzewiecki. W dobrym stanie zachował się fragment „krzyża kaszubskiego”: kutego krzyża, którego środkowym elementem jest kształt greckiej litery omega, zwieńczonej symbolem słońca z wpisanym małym krzyżykiem.

W 1990 roku złożono tu urnę z prochami Richardis von Somnitz, zmarłej w tymże roku, według Marka Drzewieckiego ostatniej właścicielki Godętowa; zachował się także grobowiec Anny von Nagel-Ittlingen.

Godętowo, po niemiecku Goddentow, leżało do 1945 roku w powiecie lęborskim. W dokumentach średniowiecznych pojawia się jako Kodutow i Goditow; po raz pierwszy w 1284 roku, kiedy książę Mściwój II nadał je wraz z Brzynem nad Jeziorem Żarnowieckim Bozeyowi, synowi Witka. W 1493 roku notowane jest nazwisko tutejszych właścicieli: von Goddutow. Językoznawcy wyprowadzają nazwę od imienia — Goduta, Godęta albo Godzisz — a Ryszard Gerlach wiązał ją z pierwiastkiem god, tym samym co w słowie „gody”.

Od czasów Reformacji właściciele wsi byli ewangelikami i należeli do gminy ewangelickiej w Dzięcielcu. Po rodzie Godętowskich majątek przeszedł w XVIII wieku do von Bornstädtów i von Wussowów, a potem do von Weiherów. Przy recesie zawartym w Lęborku 2 kwietnia 1777 roku, którym ziemie lęborska i bytowska weszły w jedno ciało z Pomorzem Tylnym, wśród przedstawicieli rycerstwa wymieniono Philippa Georga von Weiher na Godętowie; kupił on majątek w 1769 roku i zmarł tu, ociemniały, 28 listopada 1792 roku.

W 1784 roku Godętowo było siedzibą szlachecką trzy czwarte mili na wschód-północny wschód od Lęborka, nad strumieniem wpadającym do Łeby. Obok murowanego dworu i folwarku był młyn wodny, karczma i kuźnia — razem 13 dymów — a do wsi należało dużo łąk i dobry las. Mieszkańcy należeli do parafii w Dzięcielcu (Dzincelitz). Od 1829 roku Godętowo należało do von Somnitzów; na początku XX wieku przechowywano tu testament Lorenza Christopha von Somnitz z 7 marca 1672 roku.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał w tutejszym obwodzie dworskim 174 ewangelików i 13 katolików, a jako parafię ewangelicką wskazał Dzięcielec.

Wikariat powstał w listopadzie 1887 roku, po wizytacji generalnej tego roku, jako jeden z sześciu nowych wikariatów powiatu lęborskiego. Nowy neogotycki kościół z cegły licówki — około dwudziestu metrów długości, jedenastu szerokości, ze smukłą wieżą — poświęcono 13 października 1891 roku. W zestawieniu parafii powiatu lęborskiego Schultz podaje datę poświęcenia kościoła w Godętowie: 13 października 1891 roku. W tym samym tygodniu zwierzchnik Kościoła prowincji poświęcił trzy kościoły: w Godętowie 13 października, w Łebieniu 16 października i w Ciekocinie (Zackenzin) 18 października. Od 1900 roku wikariat był drugim probostwem parafii w Dzięcielcu. Na mocy dokumentu erekcyjnego z 18 i 23 marca 1911 roku, z dniem 1 kwietnia tego roku, Godętowo z okolicznymi majątkami i kaplicą w Bożympolu Wielkim wydzielono z parafii w Dzięcielcu jako osobną parafię.

Drugie probostwo Dzięcielca przeszło na nią i na wydzieloną wtedy gminę kościelną w Lubowidzu (Luggewiese) jako ich wspólne probostwo, a wraz z nim dotychczasowy drugi duchowny Friedrich Gustav Johannes Karl Kannenberg. 16 sierpnia 1911 roku Kannenberga przeniesiono do Jerchel (diecezja Altenplathow) w prowincji Saksonia, a z tym dniem powołano tu Johannesa Emila Kohsmunda. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 2076 dusz oraz gminę kościelną w Lubowidzu i kaplicę w Bożympolu Wielkim, obie oddalone o 6 kilometrów; urząd pastora był wtedy nieobsadzony.

Osobno, przy dawnym kościele, był cmentarz przykościelny. Stoi na nim wysmukły kamienny obelisk wysokości 2,20 metra z inskrypcją z Listu do Rzymian (8,18), poświęcony poległym w pierwszej wojnie światowej, oraz połamana piaskowcowa tablica Ernsta von Osterroht (1885–1918). W świątyni wisiało epitafium czternastu poległych w pierwszej wojnie. Ewangelicki kościół w Godętowie rozebrano na początku lat pięćdziesiątych XX wieku, a jego sprzęty rozeszły się po okolicy: kielich trafił do Lubowidza, dzwon do Rozłazina.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Marek Drzewiecki nazywa ostatnią właścicielką Godętowa Richardis von Somnitz, a w opisie dziejów wsi ten sam autor nazywa ostatnim właścicielem Mateusza Döeringa von Somnitz.

Źródła: F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 195, 278 i 364; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Teil II, Stettin 1912, hasła Zinzelitz i Goddentow, s. 241, 244–245; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1071; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 111.