Górki (gmina Kwidzyn) — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Górkach założono przy majątku dworskim, na północ od zespołu podworskiego, na południowym stoku wzniesienia, niemal u jego szczytu, na działce 249/22. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje go na drugą połowę XIX wieku i podaje, że leży na północ od dawnego majątku, układ przestrzenny jest zatarty, południowa część zniszczona, nagrobki nie zachowały się, a zadrzewienie historyczne przetrwało szczątkowo. W ewidencji konserwatorskiej datowano go na XIX wiek; w źródłach nie znaleziono powierzchni cmentarza ani liczby pochowanych. Urzędowy rejestr zabytków cmentarza nie obejmuje, choć chroni stojący obok dwór.

Dwór stoi do dziś. Rejestr zabytków opisuje go jako budowlę z końca XVIII i z XIX wieku, wpisaną 24 października 1990 roku pod numerem A-1333; ewidencja wojewódzka datuje go inaczej — na koniec XVI wieku z przebudową w 1850 roku. W tej samej ewidencji zapisano przy dworze założenie dworsko-parkowe z XVIII–XX wieku, park z przełomu XVIII i XIX stulecia oraz budynek gospodarczy z końca XIX wieku.

Górki leżą w gminie Kwidzyn, tuż przy mieście, przy dawnym trakcie kwidzyńsko-suskim. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej notował w Gorken dziewięć domów mieszkalnych i 154 mieszkańców, w tym 137 ewangelików i 17 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że dzieci należały do okręgu szkolnego Schäferei.

Po niemiecku Górki nazywały się Gorken, a Słownik geograficzny zapisuje tę nazwę w postaci Gurken i dodaje, że dawniej wieś nosiła miano Wojsławice. W Górkach mieściły się dobra z młynem, który napędzała rzeka Liwa. Obszar liczył 2983 morgi, stały tu 32 budynki, w tym dziewięć mieszkalnych, a mieszkało w nich 137 ewangelików i 17 katolików. W Kwidzynie były poczta i stacja nowej wtedy kolei nadwiślańskiej, a szkoła — w Owczarni, czyli w Schäferei.

Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał w obwodzie dworskim Gorken 762 hektary, 13 budynków mieszkalnych i 31 gospodarstw domowych. W obwodzie mieszkało 166 osób (82 mężczyzn i 84 kobiety), w tym 106 ewangelików i 60 katolików. W tym samym spisie obie parafie, ewangelicka i katolicka, mieściły się w Kwidzynie, a urząd stanu cywilnego oraz obwód urzędowy miały siedzibę w Brakau, dzisiejszym Brokowie.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 127 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, pozycje 71–75, stan z 29 sierpnia 2026 roku; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom II, hasło „Górki 6.”, oraz tom XIII, hasło „Wojsławice”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885, Berlin 1887 — powiat Marienwerder, obwód dworski Gorken, strony 80–81, pozycja 140; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku (Kwidzyn — Górki, dwór, numer rejestru A-1333); Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 102–103; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69.