Górzyno — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Górzynie założono na północ od zabudowań. Na całym obwodzie widać do dziś wał z ciosów kamiennych; został też przetrzebiony dębowy starodrzew, a między drzewami wschodzą samosiejki pospolitych drzew liściastych. Zachowały się różne formy pomników nagrobnych — cokoły stylizowane na ścięte pnie dębów oraz proste kamienne postumenty z ułamkami marmurowych krzyży, wszystkie w gęsto ścielącym się bluszczu. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Główczyce na lata 2024–2027 wymienia go w ewidencji konserwatorskiej jako cmentarz ewangelicki z lat 70. XIX wieku.

Górzyno, przed 1945 rokiem Gohren, po kaszubsku Gorzno, było wsią w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze; notowano je od XV wieku jako lenno rodu Stojentinów. W 1590 roku liczyło 26 gospodarstw kmiecych, w 1871 roku — 77 gospodarstw i 515 mieszkańców. W 1648 roku majątek przeszedł w drodze zamiany na Georga Wobesera, od 1753 roku siedział tu Georg Heinrich von Wobeser, a w latach 1837–1839 dobra kupili von Belowowie. Z pierwszej połowy XIX wieku pochodzi eklektyczny pałac z cylindryczną wieżą.

W 1784 roku Górzyno liczyło 32 dymy i miało nauczyciela; mieszkańcy należeli do parafii w Stowięcinie (Stojentin) w synodzie słupskim, a właściciele dóbr współsprawowali patronat nad tamtejszym kościołem. Leśniczówka Wusette należała do parafii w Skórowie (Schurow). Wieś nie miała własnego kościoła; parafia w Stowięcinie należała do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto Kościoła Unii Staropruskiej. Właściciele Górzyna mieli w tej parafii głos: prawo powoływania duchownego dzielili między siebie panowie Stowięcina, Górzyna, Czierwienz i Neitzkow, a 20 lipca 1790 roku wokację dla pastora Paula Georga Philippa Mampego podpisał między innymi Moritz von Weyher jako opiekun małoletnich von Wobeserów z Górzyna. Pastora wprowadzono na urząd 28 marca 1791 roku (według akt konsystorza 10 listopada 1790).

Kościół parafialny w Stowięcinie wzmiankowano w 1519 roku; obecny pochodzi z XVII wieku i od Reformacji był ewangelicki. W 1945 roku kościół w Stowięcinie przejął Kościół rzymskokatolicki.

O tym, jak mieszała się tu ludność kaszubska z niemiecką, pisał w 1779 roku Wobeser, przytaczany przez Tetznera: w parafii stowięcińskiej Kaszubi byli w Stowięcinie, Górzynie, Podolu i Wolini silnie wymieszani z Niemcami. W tym opisie najwięcej z nich w dawnym stroju widywało się w Dargolezie; w Prebendowie i Rexinie żyli pojedynczo. Według Pagela około 1800 roku w Górzynie mówiło po kaszubsku niewielu mieszkańców.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku liczył wieś i majątek osobno: w gminie wiejskiej mieszkało 423 ewangelików, bez katolików, w obwodzie dworskim — 283 ewangelików i jeden katolik.

Karl-Heinz Pagel podaje, że 9 marca 1945 roku wieś zajęto bez walki. Od 1946 roku Niemców wywożono grupami po 20–30 osób za Odrę. W RFN odnaleziono potem 208 z nich, a w NRD 167. Straty: 29 poległych, 13 zmarłych cywilów, 36 zaginionych. Nauczycielami byli Wilcke, Wendt i Schmude.

Źródła: Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, s. 515–516; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 493–495; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 z 28 sierpnia 2025 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 968.