Dziedzictwo › Katalog › Grabówko
Cmentarz · powiat kwidzyński
Grabówko — cmentarz ewangelicki przy drodze z Kwidzyna do Nebrowa (gmina Kwidzyn)
- Rodzaj
- cmentarz (ewangelicki)
- Miejscowość
- Grabówko, gm. Kwidzyn
- Dawny powiat
- Kreis Marienwerder (Regierungsbezirk Marienwerder, Provinz Westpreußen)
- Powiat dziś
- kwidzyński
- Po 1945
- nieczynny

Grabówko, po niemiecku Klein Grabau, leży na południe od Kwidzyna, w gminie Kwidzyn. Cmentarz założono tu w pierwszej połowie XIX wieku, na południowym krańcu wsi, po północnej stronie drogi z Kwidzyna do Nebrowa. W pobliżu biegną tory kolei wąskotorowej; cmentarz zajmuje działkę numer 14. W ewidencji konserwatorskiej miejsce figuruje jako cmentarz dawniej ewangelicki. Ten sam wykaz notuje w Grabówku osobno kaplicę cmentarną z około 1930 roku. W wykazie nie wskazano położenia kaplicy. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje go na pierwszą połowę XIX wieku. W programie wymieniono go wśród nekropolii gminy jako cmentarz „z zachowanymi nagrobkami i starodrzewem”.
W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klein Grabau jako wieś. Notował tu 48 prywatnych domów mieszkalnych i 488 mieszkańców, w tym 459 ewangelików, 28 katolików i jedną osobę innego wyznania. Wieś miała własny okręg szkolny, do którego należało też sąsiednie Groß Grabau.
Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje Klein Grabau (strona 76, pozycja 54) z 653 mieszkańcami, w tym 584 ewangelikami i 69 katolikami; ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Kwidzynie. Według Harnocha parafia kwidzyńska liczyła w 1890 roku około 17 000 dusz.
Inną wsią jest Grabówko w gminie Nowa Karczma w powiecie kościerskim, dawniej Neu Grabau; tamtejszy cmentarz poewangelicki wojewódzka ewidencja zabytków wymienia pod pozycją 19.
Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusze gmin Kwidzyn (pozycje 116 i 121) i Nowa Karczma (pozycja 19); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Marienwerder, s. 76, pozycja 54; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, hasło „Grabówko”; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 516; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Gdańsk 1868, s. 102–103.
Pinezka wskazuje obiekt. (Meßtischblatt 890 Marienwerder, 1928 (SLUB 10005127): sygnatura cmentarza przy torze wąskotorówki; środek dz. 14 obr. Grabówko (ULDK), WEZ Kwidzyn poz. 121)
Źródła
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, stan 29 VIII 2026, poz. 121
- Wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 533 i 539–540
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, hasło „Grabówko”
- Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026, uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2023, poz. 3041, s. 85
- E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Gdańsk 1868, s. 102–103
Metryczka
- Identyfikator w atlasie
- CM-1084
- Stan weryfikacji
- do dalszego sprawdzenia w źródłach
- Pewność ustaleń
- średnia