Dziedzictwo › Katalog › Grabówko

Cmentarz · powiat kwidzyński

Grabówko — cmentarz ewangelicki przy drodze z Kwidzyna do Nebrowa (gmina Kwidzyn)

Rodzaj
cmentarz (ewangelicki)
Miejscowość
Grabówko, gm. Kwidzyn
Dawny powiat
Kreis Marienwerder (Regierungsbezirk Marienwerder, Provinz Westpreußen)
Powiat dziś
kwidzyński
Po 1945
nieczynny
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Grabówko, po niemiecku Klein Grabau, leży na południe od Kwidzyna, w gminie Kwidzyn. Cmentarz założono tu w pierwszej połowie XIX wieku, na południowym krańcu wsi, po północnej stronie drogi z Kwidzyna do Nebrowa. W pobliżu biegną tory kolei wąskotorowej; cmentarz zajmuje działkę numer 14. W ewidencji konserwatorskiej miejsce figuruje jako cmentarz dawniej ewangelicki. Ten sam wykaz notuje w Grabówku osobno kaplicę cmentarną z około 1930 roku. W wykazie nie wskazano położenia kaplicy. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje go na pierwszą połowę XIX wieku. W programie wymieniono go wśród nekropolii gminy jako cmentarz „z zachowanymi nagrobkami i starodrzewem”.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klein Grabau jako wieś. Notował tu 48 prywatnych domów mieszkalnych i 488 mieszkańców, w tym 459 ewangelików, 28 katolików i jedną osobę innego wyznania. Wieś miała własny okręg szkolny, do którego należało też sąsiednie Groß Grabau.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje Klein Grabau (strona 76, pozycja 54) z 653 mieszkańcami, w tym 584 ewangelikami i 69 katolikami; ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Kwidzynie. Według Harnocha parafia kwidzyńska liczyła w 1890 roku około 17 000 dusz.

Inną wsią jest Grabówko w gminie Nowa Karczma w powiecie kościerskim, dawniej Neu Grabau; tamtejszy cmentarz poewangelicki wojewódzka ewidencja zabytków wymienia pod pozycją 19.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusze gmin Kwidzyn (pozycje 116 i 121) i Nowa Karczma (pozycja 19); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Marienwerder, s. 76, pozycja 54; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, hasło „Grabówko”; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 516; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Gdańsk 1868, s. 102–103.

Położenie: 53,7027° N, 18,8278° E Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazuje obiekt. (Meßtischblatt 890 Marienwerder, 1928 (SLUB 10005127): sygnatura cmentarza przy torze wąskotorówki; środek dz. 14 obr. Grabówko (ULDK), WEZ Kwidzyn poz. 121)

Źródła

  1. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, stan 29 VIII 2026, poz. 121
  2. Wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego
  3. Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen
  4. A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 533 i 539–540
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, hasło „Grabówko”
  6. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026, uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2023, poz. 3041, s. 85
  7. E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Gdańsk 1868, s. 102–103

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-1084
Stan weryfikacji
do dalszego sprawdzenia w źródłach
Pewność ustaleń
średnia
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.