Grabowo — cmentarz ewangelicki

W Grabowie jest cmentarz epidemiczny. Wojewódzka ewidencja zabytków prowadzi go jako cmentarz ewangelicki, epidemiczny, i umieszcza w części wsi zwanej dawniej Maksymilianowem. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty, nr 573, grudzień 1986) nazywa go natomiast cmentarzem pocholerycznym, bezwyznaniowym. Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Bobowo na lata 2025–2028 mówi o cmentarzu pocholerycznym w Grabowie, że jest „w bardzo złym stanie”.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku wieś królewska Grabau z 11 gospodarstwami chłopskimi i 16 zagrodami chałupniczymi liczyła 546 mieszkańców, w tym 37 ewangelików i 509 katolików. Stało w niej 49 budynków mieszkalnych. W tym samym podręczniku zapisano, że katolicy należeli do miejscowej parafii, a miejscowość miała własny okręg szkolny.

Grabowo, wieś w gminie Bobowo, leży w powiecie starogardzkim. W XIV wieku była tu parafia. Świątynię wymieniono w urzędowym „Katalogu kościołów odzyskanych w archidiakonacie pomorskim w lipcu i sierpniu 1596 roku”, spisanym w trakcie akcji rekatolizacyjnej biskupa Hieronima Rozrażewskiego. W tym samym katalogu zapisano, że wraz ze Skórczem powierzono ją Kasprowi Happe, kapelanowi biskupa. Piotr Birecki podaje, że starosta osiecki Adam Walewski wspierał Reformację tak usilnie, że w starostwie osieckim kościół w Grabowie, podobnie jak kościoły w Barłożnie i w Skórczu, przeszedł w ręce luteranów około 1565 roku. Fragment wizytacji kościołów odzyskanych w 1596 roku, ogłoszony w tym samym wydawnictwie, określa Grabowo jako filię Skórcza.

O tutejszej wspólnocie mówi wizytacja z 1649 roku: kościół w Grabowie, filię parafii w Skórczu, odzyskano z rąk innowierców razem ze świątynią skórecką, ale — jak zanotował wizytator — „większość mieszkańców to innowiercy”.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 230 mieszkańców: 13 luteranów i 217 katolików, przy parafii luterańskiej w Starogardzie Gdańskim (Stargard).

Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje w Grabowie 569 mieszkańców. W tym samym spisie zapisano 23 ewangelików i 546 katolików. Według tego spisu parafia ewangelicka Grabowa mieściła się w Skórczu, który liczył 2016 mieszkańców.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Skurz i podaje tu 1 ewangelika (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Katalog kościołów odzyskanych w archidiakonacie pomorskim w lipcu i sierpniu 1596 roku, w: Wizytacje archidiakonatu pomorskiego Hieronima Rozrażewskiego z lat 1583–1599, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu; fragment wizytacji kościołów odzyskanych w 1596 roku („Filia Skurcz, Grabowo”), tamże, zeszyt II, s. 303; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, s. 32–33, poz. 12 (Grabau), i s. 34–35, poz. 53 (Skurz); wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, karta gminy Bobowo; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 70; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 58, nr 70; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G11 (wizytacja 1649); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 205–206, pozycja 79; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Bobowo na lata 2025–2028 (uchwała nr XV/110/2025 z 26 listopada 2025 roku), Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2025, poz. 4667, s. 49; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 45; P. Birecki, „Prusy Królewskie i Prusy Zachodnie. Dwa oblicza sztuki luterańskiej”, w: „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej”, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 470.