Dziedzictwo › Katalog › Grapice

Cmentarz · powiat słupski

Grapice — cmentarz ewangelicki

niem. Grapitz

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Grapitz
Miejscowość
Grapice, gm. Potęgowo
Dawny powiat
Landkreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
słupski
Po 1945
teren cmentarza zabudowany
Dziś
kościół filialny z 1982 roku na miejscu cmentarza (został jeden nagrobek)
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

W Grapicach cmentarz założono w XIX wieku w północno-zachodniej części wsi. W rzucie cmentarz miał kształt prostokąta ułożonego równolegle do drogi na Damno. Wzdłuż granicy zachodniej i wschodniej posadzono świerki, a mapa z 1936 roku pokazuje prowadzącą do niego aleję lipową. W części południowej stała kaplica o prostej formie, z dachem dwuspadowym, która służyła również jako salka katechetyczna.

W 1982 roku pośrodku dawnej nekropolii wzniesiono kościół filialny. Dziś jedynym śladem cmentarza jest nagrobek Anny Liesch z domu Krause, zmarłej w 1936 roku.

W 1784 roku Grapice liczyły 22 dymy i miały nauczyciela; do dóbr należał folwark Neu-Grapitz, a płacono z nich 106 talarów daniny; wieś leżała w synodzie słupskim.

Grapice (po niemiecku Grapitz) były wsią rycerską w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Majątek należał kolejno do von Rexinów, von Hoymów, von Zitzewitzów, von Massowów i von Puttkamerów, a od połowy XIX wieku do 1945 roku do rodziny Wallenius. W lipcu 1915 roku mąż, Rudolf Wallenius, i dzieci zawiadomili w berlińskiej prasie, że w niedzielę 11 lipca rano, po krótkiej chorobie, zmarła Elisabeth Wallenius z domu Gerlach, w wieku 53 lat; zawiadomienie podpisano w Grapicach, a pogrzeb w Grapicach wyznaczono na środę 14 lipca po południu. Wykaz Meyersa notuje tu około 212 mieszkańców, a w 1938 roku majątek liczył 795 hektarów.

Ludność była ewangelicka i należała do parafii w Damnie (Dammen, dziś w gminie Damnica), w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto. W tym okręgu parafia należała do pomorskiej prowincji kościelnej unii staropruskiej. Kościół parafialny stał w Damnie, w nowym budynku z 1879 roku. Grapice były wsią filialną, bez własnego kościoła, a katolicy podlegali Słupskowi.

Po 1945 roku mieszkańców zmuszono do wyjazdu albo wysiedlono; w Kartotece Miejscowości Pomorza odnotowano później 108 z nich w Republice Federalnej Niemiec. W Niemieckiej Republice Demokratycznej kartoteka odnotowała 25.

Źródła: Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 149; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 970; „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 14 lipca 1915 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).

Położenie: 54,5106° N, 17,4319° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie ze zbioru autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; do zbioru M. Drzewieckiego punkt trafił od innej osoby, której autor nie potrafi dziś wskazać (list z 12 października 2026 roku))

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Gmina Potęgowo – Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim
  3. Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs
  4. K. Mazurkiewicz-Palacz, Dawne cmentarze w powiecie słupskim, 2013
  5. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 970
  6. „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 14 lipca 1915 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0637
Stan weryfikacji
wymaga sprawdzenia w terenie
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.