Grąsino — cmentarz południowy (ewangelicki)

W Grąsinie zachowały się dwa cmentarze ewangelickie, na których chowano do końca lat sześćdziesiątych XX wieku. Pierwszy leży na południe od wsi, po wschodniej stronie starej drogi do Wielogłów: niewielkie prostokątne założenie o powierzchni około 1700 metrów kwadratowych, wygrodzone głogowym żywopłotem i nasadzeniami drzew. Wejście prowadziło pierwotnie od zachodu, dziś prowadzi od południa. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego notuje w narożniku południowo-wschodnim kilka nagrobków dziecięcych, po stronie przeciwległej — nagrobki z lat czterdziestych XX wieku, a jako jeden z najstarszych udokumentowanych pochówków — grób z 1910 roku.

Według późniejszej inwentaryzacji grobów przedwojennych mieszkańców nie widać: zostały granitowa podstawa pod krzyż żeliwny, podstawa z fragmentem ażurowego krzyża z grobu dziecięcego i ułamek betonowego nagrobka. Mogiły dziecięce w narożniku południowo-wschodnim to według niej groby dzieci pierwszych polskich osadników.

W opisie Pomorza z 1784 roku Grąsino liczyło cztery dymy. Brüggemann powołuje się tu na matrykułę kościoła Świętego Piotra na Starym Mieście w Słupsku z 7 lipca 1590 roku, według której było wtedy we wsi „sechs Bauerhöfe” i „2 wüste Kathen” — sześć gospodarstw chłopskich i dwie puste chałupy; z ich podlegających podatkowi łanów składało się w 1784 roku całe dobro.

Drugi cmentarz leży we wschodniej części wsi. Oba założenia są dziś zarośnięte.

Grąsino, po niemiecku Granzin, leżało w powiecie słupskim (Landkreis Stolp) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze; w 1925 roku mieszkał tu jeden katolik. Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała; parafianie należeli do zboru świętego Piotra w Słupsku (Kirchspiel Stolp-Altstadt) w Kościele unii staropruskiej. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku notuje Granzin jako dwa obwody dworskie: w pierwszym, oznaczonym literą A, naliczono 138 ewangelików, w drugim, oznaczonym literą B — 88, a w żadnym ani jednego katolika. Mieszkańców było 261 w 1910 roku, 279 w 1925 i 258 w 1939.

Armia Czerwona zajęła wieś 8 marca 1945 roku.

Karl-Heinz Pagel podaje, że kartoteka odnalazła 142 mieszkańców w RFN i 31 w NRD. Straty: 6 poległych, 4 zmarłych cywilów, 17 zaginionych. Nauczycielami byli Block (1931) i Gaul, poległy w kwietniu 1945 roku.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Grąsino — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim [kopia archiwalna 2022-06-30]; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 177–178; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 969.