Grażymowo — cmentarz ewangelicki

Grażymowo — do 1938 roku Grasnitz — leży w gminie Prabuty, w powiecie kwidzyńskim. Wojewódzka ewidencja zabytków notuje tu cmentarz ewangelicki bez daty założenia, numeru działki i opisu położenia. W tym samym arkuszu figurują dawne założenie dworskie z parkiem oraz dęby przy dawnej drodze ze Stańkowa do Grażymowa. W urzędowym rejestrze zabytków nieruchomych cmentarza w Grażymowie nie ma.

Grasnitz nie był wsią chłopską, lecz obwodem dworskim. Słownik geograficzny opisuje go jako dobra leżące nad jeziorem zwanym Matczyne, po niemiecku Muttersee, z którego struga płynie do Liwy i pędzi tutejszy młyn. Dobra leżały pół mili od Prabut, milę od Susza, blisko lasu. Obszar liczył 1063 morgi, stało tu dwanaście budynków, w tym sześć mieszkalnych, a mieszkało 77 ewangelików; poczta była w Prabutach, szkoła w Stańkowie, czyli w Riesenwalde.

Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku podaje dla obwodu dworskiego Grasnitz 272 hektary: 197 roli ornej, 31 łąk i 38 lasu. Zastał tu pięć budynków mieszkalnych, dziesięć gospodarstw domowych i 50 mieszkańców — 26 mężczyzn i 24 kobiety, w tym 48 ewangelików i dwóch katolików. W spisie obie parafie, ewangelicka i katolicka, mieszczą się w Prabutach. Obwód urzędowy miał siedzibę w Groß Jauth, a urząd stanu cywilnego mieścił się w Riesenwalde, dzisiejszym Stańkowie. Grasnitz należał wtedy do powiatu suskiego (Kreis Rosenberg), który sięgał od Prabut po Susz. 16 lipca 1938 roku władze niemieckie zmieniły nazwę Grasnitz na Drulitten.

Program Opieki nad Zabytkami Gminy Prabuty na lata 2023–2026 wymienia go wśród nieużytkowanych cmentarzy ewangelickich, które „są zaniedbane, starodrzew niszczeje, tereny cmentarzy zarastają samosiejkami”.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Grasnitz jako majątek. Notował tu sześć domów mieszkalnych i 77 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. Ewangelicy należeli wtedy do parafii w Riesenwalde, czyli w Stańkowie, a dzieci do tamtejszego okręgu szkolnego.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Prabuty (Riesenburg) i podaje tu 81 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Prabuty, pozycje 17, 18 i 359, stan z 29 sierpnia 2026 roku; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom II, hasło „Grazymowo”, strona 799; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885, Berlin 1887 — powiat Rosenberg, obwód dworski Grasnitz, strony 86–87, pozycja 82; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; D. Lange, „Geographisches Ortsregister Ostpreußen”, 2005, karta miejscowości Drulitten w Bildarchiv Ostpreußen; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Prabuty na lata 2023–2026 (uchwała nr LXIII/411/2023 z 22 lutego 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 116–117; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 76.