Huta Górna — cmentarz ewangelicki

Po ewangelickich mieszkańcach Huty Górnej pozostał nieczynny cmentarz; w źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy we wsi. Figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków w wykazie gminy Przywidz; w źródłach nie znaleziono daty założenia. Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 ujmuje go w gminnej ewidencji zabytków jako cmentarz ewangelicki przy ulicy Podleśnej.

Huta Górna to kaszubska wieś włościańska na Wyżynie Gdańskiej, w dzisiejszej gminie Przywidz. Osadę założono w XVII wieku — według Słownika geograficznego przez jezuitów — a w XIX wieku liczyła piętnaście gburstw i dwanaście zagród na 207 hektarach. Administracyjnie do 1920 roku należała do powiatu kartuskiego (Kreis Karthaus) w Prusach Zachodnich. Po 1920 roku rejon Przywidza włączono do powiatu Wyżyny Gdańskiej (Kreis Danziger Höhe) w granicach Wolnego Miasta Gdańska, a po 1945 roku wieś znalazła się w Polsce.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje 59 mieszkańców: 30 luteranów i 29 katolików. W 1869 roku ewangelików było 129 wobec 33 katolików, a w 1885 roku 134 wobec osiemnastu. Według spisu powszechnego z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 248 mieszkańców, wszystkich podających niemiecki jako język ojczysty, w tym 201 wyznania ewangelickiego i 47 katolickiego.

W 1820 roku do ewangelików dojeżdżano z Rheinfeldu, bo parafii w Przywidzu wtedy nie było; spis z tego roku przypisywał katolików do Żukowa. W Przywidzu parafia powstała wraz z budową tamtejszego kościoła, który od 1830 roku wznosił własnym kosztem gdański kupiec Steffens, właściciel majątku. Świątynię, murowaną z cegły i kamienia polnego, z szachulcową wieżą i dwoma dzwonami, poświęcono w 1832 roku i oddano pod patronat królewski.

Według urzędowego podręcznika z 1869 roku ewangelicy należeli do parafii w Przywidzu, a katolicy do parafii w Pręgowie Dolnym.

Karta cmentarza z 30 października 1985 roku ocenia jego stan słowami: „Zły. Mało zachowanych nagrobków. Obudowania kamienne zniszczone. Groby zdewastowane.”. Cmentarz o powierzchni ośmiu arów leżał na zachodnim skraju wsi, około pięćdziesięciu metrów od drogi gruntowej do Klonowa Dolnego, i otoczony był resztkami kamiennego obwałowania. W 1985 roku zachował się fragment podwójnego szpaleru klonów, a najstarszym nagrobkiem był żeliwny krzyż z 3 kwietnia 1904 roku.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa 1880–1902, hasło „Huta Górna”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Karthaus, s. 50, poz. 76; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 134, nr 227; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, 1890, hasło „Mariensee” w diecezji Karthaus; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Przywidz (pozycja 32); Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 (uchwała nr XLII/347/2022 z 20 grudnia 2022 roku); karta cmentarza w Hucie Górnej, oprac. G. Olszewska-Hellmann, K. Perucka, Gdańsk 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 122, pozycja 288.