Przerębska Huta — cmentarz ewangelicki

Przerębska Huta w gminie Skarszewy, w sołectwie Szczodrowo, ma dawny cmentarz ewangelicki. Ewidencja konserwatorska powiatu starogardzkiego, pod pozycją trzysta czternastą, podaje jego dokładne położenie: w północno-wschodniej części wsi, na wzniesieniu, około 100 metrów od szosy ze Skarszew do Pawłowa. Nazwa osady — niemieckie Hütte i polska „huta” — wskazuje leśną hutę szkła; w źródłach nie znaleziono potwierdzenia, że taka huta tu działała.

W 1772 roku Alt-Englershütte należała do wsi Szczodrowo, którą szambelan Narzymski, mieszkający w Polsce, trzymał od 1748 roku w dzierżawie wieczystej. W tym czasie chłopi w Alt-Englershütte byli ewangelikami. Na 4½ włóki gospodarowało czterech chłopów, był też owczarz i pastuch, a szlachcicowi płacono 430 florenów. W Neu-Englershütte dwóch gospodarzy po 15 mórg samo wykarczowało las i postawiło domy. W 1768 roku otrzymali przywilej z czterema latami wolnizny.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej opisywał Englershütte jako królewski majątek w dzierżawie wieczystej. Notował tu sześć budynków mieszkalnych i 62 mieszkańców, w tym 26 ewangelików i 36 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Kościerzynie; dzieci należały do okręgu szkolnego w Piechowitz.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku notuje tutejszą osadę jako Alt Englershütte (powiat kościerski, strona 38, pozycja 5): 76 mieszkańców, 64 ewangelików i 12 katolików. W gminie Dziemiany, nad jeziorem Radolnym, leży druga Przerębska Huta; do niej odnosi się wiersz „Englershütte” ze strony 44 (83 mieszkańców, 81 katolików i dwóch ewangelików, z parafią ewangelicką w Lipuszu). Przerębską Hutę pod Skarszewami wylicza Słownik geograficzny wśród miejscowości katolickiej parafii skarszewskiej.

W Skarszewach po długiej przerwie postawiono w 1636 roku nowy kościół. Agathon Harnoch wymienia Alt i Neu Englershütte wśród miejscowości parafii skarszewskiej i liczy w niej 6403 dusze oraz osiem cmentarzy ewangelickich. W wykazie parafii ewangelickich powiatu kościerskiego ze spisu powszechnego z 1 grudnia 1910 roku, pod pozycją ósmą, „Alt u. Neu Englershütte” przypisano parafii w Skarszewach (Schöneck).

W źródłach nie znaleziono rozstrzygnięcia, której z dwóch osad, Starej czy Nowej, dotyczy zapis o cmentarzu. W źródłach nie znaleziono daty założenia cmentarza ani opisu jego stanu; Harnoch przy parafii skarszewskiej podaje liczbę cmentarzy, ale nie wymienia ich z nazwy. Program opieki nad zabytkami miasta i gminy Skarszewy na lata 2024–2027 podaje to samo położenie cmentarza co ewidencja konserwatorska.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków — wykaz cmentarzy powiatu starogardzkiego, karta gminy Skarszewy (Przerębska Huta, dawny cmentarz ewangelicki); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze — Parafia św. Michała Archanioła w Skarszewach; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902 (hasło „Skarszewy”); Program Opieki nad Zabytkami miasta i gminy Skarszewy na lata 2024–2027 (uchwała nr VII/52/2024 z 29 października 2024 roku); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 8, pozycja 62; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 156–157, 159.