Izbica — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Izbicy leży po wschodniej stronie drogi prowadzącej do wsi; założono go pod koniec XIX wieku. Zachowały się pierwotne wejście główne w postaci bramy z ceglanymi słupkami, kaplica cmentarna z przełomu XIX i XX wieku, pomnik ku czci poległych w pierwszej wojnie światowej, współczesny pomnik ofiar drugiej wojny oraz pozostałości dawnych nagrobków. Te ostatnie są zniszczone i zsunięte z pierwotnych miejsc — złożono je poza granicami dzisiejszego ogrodzenia, a monografia dawnych cmentarzy powiatu postuluje utworzenie z nich lapidarium. Starodrzew wyznacza aleję wiodącą na wzniesienie, na którym stoi pomnik poległych w pierwszej wojnie.

Po 1945 roku cmentarz przejęto i do dziś użytkuje się go jako komunalny. Głaz z 1997 roku ku pamięci zmarłych z Izbicy stoi nie na cmentarzu, lecz przed kościołem we wsi.

Izbica, przed 1945 rokiem Giesebitz, leży nad południowym brzegiem jeziora Łebsko. Nazwa notowana jest od XVI wieku: Giesebitz pojawia się w dokumentach w 1518 roku, w latach 1523, 1529 i 1561 zapisywano ją jako Gisbitze, Gesebitze i Jesebitz; znany jest też zapis z 1583 roku. Karl-Heinz Pagel nazywa Izbicę dawną osadą kaszubską; w 1519 roku była ona w posiadaniu rodu von Stojentin. Przed wojną wieś należała do powiatu słupskiego w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze, była siedzibą okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego. Około 1905 roku liczyła mniej więcej 350 mieszkańców, w 1939 roku — 644 osoby w 150 gospodarstwach.

W 1784 roku Izbica, położona nad dużym potokiem Rojski, który niedaleko wsi wpadał do jeziora Łebsko, liczyła 34 dymy i miała nauczyciela; z dóbr płacono 143 talary i 12 groszy daniny. Mieszkańcy należeli do parafii w Główczycach (Glowitz) w synodzie słupskim.

Wokół Łebska i Gardna mieszkali Słowińcy — słowiańska, luterańska grupa, z czasem zgermanizowana, a po 1945 roku wysiedlona. Izbica była wsią chłopską i rybacką. Tetzner zalicza ją, wraz z Pażątką i Zapotokiem, do środka osadnictwa Kaszubów pomorskich i zapisuje jej kaszubską nazwę Jizbice. Przytacza też opinię, że rybacy znad Łebska wyraźnie odróżniali się od sąsiednich Kabatków i Słowińców i nazywali siebie Kaszubami, choć ich mowa była taka sama jak mowa sąsiadów.

Ewangelicy należeli do parafii w Główczycach (Glowitz). Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku liczył wieś i majątek osobno: w gminie wiejskiej mieszkało 348 ewangelików, w obwodzie dworskim — 529; katolika nie zapisano w żadnym z dwóch wierszy. Wikariat parafialny podległy Główczycom utworzono w Izbicy 1 czerwca 1904 roku; posługiwali w nim kolejno Ferdinand Hirt, Ernst Magull i Werner Kob. Po odejściu Koba w 1908 roku urząd przez pewien czas pozostawał nieobsadzony, a od kwietnia 1910 roku objął go Johannes Dallmann.

W 1912 roku Izbica stała się samodzielną gminą kościelną w obrębie parafii główczyckiej; nabożeństwa odprawiano w izbie szkolnej, a obok szkoły od 1904 roku stała dzwonnica. Budowę kościoła uzasadniano w 1911 roku w urzędowym organie konsystorza ruchem wielkopolsko-katolickim, napierającym — jak pisano — „od strony Łeby” na ludność czysto ewangelicką. Kościół wzniesiono w latach 1929–1930, za pastora Sprondla, według projektu architekta Buchholza.

W 1926 roku do tutejszej gminy kościelnej przeniesiono folwark Friedrichshof z obszaru dworskiego Speck, należący dotąd do parafii w Charbrowie. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako filię parafii w Glowitz, oddaloną od Glowitz o 9 kilometrów, a dla całej parafii podaje 6084 dusze. Stanowisko wikariusza parafialnego w Giesebitz było wtedy nieobsadzone; pastor Sprondel z Glowitz został z dniem 1 kwietnia 1932 roku powołany do Stargardu na Pomorzu.

Pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej stoi na usypanym kopcu, do którego prowadzi podejście obsadzone dębami: na cokole z kamienia polnego ustawiono pionową płytę granitową z napisem „Es starben den Heldentod fürs Vaterland” („Polegli śmiercią bohaterską za ojczyznę”) i „Ehre Ihrem Andenken” („Cześć ich pamięci”).

Wypisano na niej 28 nazwisk z datami śmierci: Otto Bandemer (4 października 1915), Wilhelm Bandemer (30 sierpnia 1918), Johann Comnick (2 grudnia 1914), Paul Exner (21 marca 1918), August Gresens (5 czerwca 1917), Karl Gresens (20 sierpnia 1914), Wilhelm Gresens (9 maja 1915), Ernst Janneck (27 maja 1916), Hermann Janneck (14 czerwca 1915), Paul Karweick (5 lutego 1915), Erich Linse (6 sierpnia 1917), Fritz Maike (13 maja 1918), Wilhelm Much (31 maja 1916), Albert Piotter (23 lipca 1915), Otto Pollex (9 kwietnia 1918), Karl Rattun (22 listopada 1914), August Schaffelke (31 stycznia 1915), Friedrich Schimannke (29 lipca 1915), Artur Schwabe (23 kwietnia 1917), August Selke (16 kwietnia 1918), Wilhelm Selke (6 lutego 1915), Albert Steinhardt (31 maja 1916), Paul Steinhardt (2 listopada 1918), Hermann Stritzel (23 kwietnia 1918), Wilhelm Walk (1916, bez dokładnej daty), Karl Wandtke (25 sierpnia 1918), Paul Wandtke (1 października 1918), Erich Wogatzke (20 sierpnia 1914).

Spisano je w ramach niemieckiego projektu dokumentującego pomniki poległych (odpis ze stycznia 2010 roku, uzupełniony 1 września 2022 roku).

Źródła: Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, s. 499–502; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 79; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 170–171, poz. 29, i s. 178–179, poz. 195; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, 1989, s. 478–482; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 15 i 19; „Giesebitz, Kreis Stolp, Pommern” — Onlineprojekt Gefallenendenkmäler (denkmalprojekt.org), oprac. F. Henschel, R. Krukenberg, 2010 i 2022; wskazanie Claudii Fredrich, korespondencja z autorem atlasu, 7 października 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 965; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 170–171 i 247; I. Giesing (Stolper Heimatkreise e.V.), korespondencja z autorem atlasu, 4 listopada 2026 roku.