Jankowo Gdańskie — cmentarz ewangelicki

Jankowo Gdańskie, po niemiecku Jenkau, leży na Wyżynie Gdańskiej, a przed 1945 rokiem należało do powiatu gdańskiego wyżynnego (Kreis Danziger Höhe). Przynależność państwowa zmieniała się tu: do 1920 roku Prusy Zachodnie (rejencja gdańska), w latach 1920–1939 Wolne Miasto Gdańsk, w latach 1939–1945 Reichsgau Danzig-Westpreußen, po 1945 roku Polska.

Jankowo figuruje na liście z 1667 roku wśród około osiemnastu dóbr szlacheckich Wyżyny Gdańskiej, które wedle przywilejów krzyżackich winne były dziesięcinę katolickiemu kościołowi w Świętym Wojciechu. Wkrótce po 1525 roku właściciele tych dóbr odmówili i dziesięciny, i udziału w kosztach kościoła oraz szkoły; dekrety królewskie z 1609 i 1640 roku obowiązek potwierdziły, a spór zamknął wyrok Trybunału Koronnego w Piotrkowie z 1648 roku, wydany przeciwko luterańskim dziedzicom. W dziewiętnastym wieku ciężar dziesięciny zniesiono.

W wykazie wasali z lat 1774–1775 Jankowo figuruje wśród dóbr 60-letniego Eduarda Friedricha von Conradiego, burmistrza Gdańska — obok Bąkowa, Otomina i Sulmina. Według pruskich ksiąg hipotecznych te tak zwane dobra bąkowskie należały wcześniej do Adelgundy von Schwarzwald z domu von Coelmer, od 1761 roku do jej córki Anny Elisabeth von Conradi, po jej śmierci do syna Karla Friedricha von Conradiego — częściowo w spadku, częściowo na mocy umowy kupna z 1787 roku.

W 1798, ściślej 1799 roku, dobra bąkowskie przeszły na własność fundacji: Prowincjonalnego Instytutu Szkolnego i Wychowawczego imienia von Conradiego. W latach 1801–1900 działał we wsi Zakład Conradiego (Conradinum) o charakterze protestancko-niemieckim. Jego koniec w Jankowie datuje Paul Simson: w 1900 roku zakład, mający tu bardzo niewielu uczniów, przeniósł się do Wrzeszcza i zaspokoił palącą potrzebę tego rozrastającego się przedmieścia. Uczył w nim wcześniej Meineke, który w 1826 roku został dyrektorem gimnazjum joachimsthalskiego w Berlinie.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 83 mieszkańców: 29 luteranów i 54 katolików, a przy rubryce parafii luterańskiej adnotację „noch nicht eingepfarrt”, czyli: jeszcze nieprzypisani do parafii. Słownik geograficzny notuje tu 140 ewangelików, 76 katolików i pięciu mennonitów. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazuje Jenkau jako obszar dworski: 168 mieszkańców, wśród nich 119 ewangelików, 48 katolików i jednego Żyda. Ewangelicy należeli do parafii w Ujeścisku (Wonneberg), katolicy do parafii świętego Wojciecha.

Cmentarz należał do miejscowej gminy ewangelickiej, luterańsko-unijnej. Ewidencja prowadzi go jako obiekt o powierzchni 0,32 hektara, położony w lesie po zachodniej stronie drogi prowadzącej do Jankowa, i datuje na drugą połowę dziewiętnastego wieku. Karta cmentarza z września 1986 roku ocenia jego stan słowami: „Zły. Zachowane nieliczne groby, w tym dwa krzyże metalowe”. Zachowało się wtedy dziewięć mogił ziemnych i dwa nagrobki wolnostojące, a najstarszy czytelny nagrobek pochodził z 1900 roku. Na wzniesienie prowadziła aleja lipowa, a wśród starodrzewu rosło dwadzieścia pięć lip, w tym okaz o średnicy pnia stu centymetrów.

W 1986 roku teren zarastał samosiew klonowo-lipowy, bluszcz i paprocie.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Wonneberg i podaje tu 73 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gedanopedia i cmentarze-gdanskie.pl; cmentarz ewangelicki — Zabytek.pl; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Danziger Höhe, s. 26–27, poz. 65; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 200–201, nr 58; karta cmentarza w Jankowie Gdańskim, oprac. G. Olszewska-Hellmann, K. Perucka, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 771 (s. 30), nr 1392 (s. 136); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 23.