Jęczniki Małe — cmentarz ewangelicki

Jęczniki Małe, po niemiecku Klein Jenznick, leżą w gminie Człuchów. Miejscowość wzmiankowano w 1350 roku jako villa Gynczknik, a na Małe i Wielkie podzielono ją w XV stuleciu. Do 1 grudnia 1919 roku należały do powiatu chojnickiego, potem do człuchowskiego. W latach 1920–1938 powiat człuchowski należał do Marchii Granicznej Poznań–Prusy Zachodnie, a od 1938 roku do prowincji Pomorze.

Słownik geograficzny opisuje same dobra: 962 morgi, 10 budynków, w tym dwa domy mieszkalne, 16 katolików i 18 ewangelików. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje wieś w powiecie chojnickim, w dziale obwodów dworskich (strona 156, pozycja 96): 246 hektarów obszaru, dwa budynki mieszkalne, 57 mieszkańców, w tym 31 ewangelików i 26 katolików. W tym spisie obie parafie, ewangelicką i katolicką, wskazano w Człuchowie, leżącym wtedy w sąsiednim powiecie. Okręg urzędowy i urząd stanu cywilnego mieściły się w Jakobsdorfie.

W haśle Słownika odnotowano szkołę w Jęczonkach, do której chodziło 35 dzieci.

Własnego kościoła wieś nie miała; zachował się natomiast cmentarz ewangelicki, ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków gminy Człuchów pod pozycją 61. Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono; dziś osada liczy około 265 mieszkańców.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki usunięte, drzewostan w pełnym rozwoju”. Cmentarz leżał w południowo-zachodniej części wsi, na lekkim wywyższeniu, otoczony ceglanym murem o długości około stu metrów z jedną bramą; zachowało się wtedy pięć obudowanych mogił i jeden nagrobek — stela z 1909 roku upamiętniająca Ottona Bonina, wykonana w pracowni z Bydgoszczy. Przy murze rosły rzędy lip, jedenaście drzew oraz klon, wszystkie w dobrym stanie zdrowotnym, a w runie barwinek i bluszcz.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klein Jensnik jako majątek. Notował tu dwa domy mieszkalne i 34 mieszkańców, w tym 18 ewangelików i 16 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Chojnicach; dzieci należały do okręgu szkolnego Groß Jensnik.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 39 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, hasło Jęczonki (Jensnick); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat Konitz, strony 156 i 157, pozycja 96; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Człuchów, pozycja 61; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); karta cmentarza w Jęcznikach Małych, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 36–37; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.