Jęczniki Wielkie — cmentarz ewangelicki

Jęczniki Wielkie, po niemiecku Groß Jenznick, były do 1772 roku wsią królewską starostwa człuchowskiego w województwie pomorskim Korony; po pierwszym rozbiorze przeszły do Prus. Przynależność prowincjonalna zmieniała się potem dwukrotnie: Prusy Zachodnie z rejencją w Kwidzynie do lat 1919–1920, Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie z rejencją w Pile w latach 1920–1938, wreszcie prowincja Pomorze od 1 października 1938 roku, z rejencją pilską (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen).

Ksiądz P. Panske notuje, że kazania w Jęcznikach (Jenznick) i Brzeźnie (Deutsch Briesen) głosił Joachimus Manzeke, jeden z duchownych działających w starostwie człuchowskim za Latalskich. Panske nie podaje lat jego posługi i nie rozróżnia Jęcznik Wielkich od Małych.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Groß Jensnik jako wieś. Notował tu 46 domów mieszkalnych i 402 mieszkańców, w tym 140 ewangelików i 262 katolików. W tym samym podręczniku ewangelików przypisano do parafii w Debrznie.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku daje wsi własny wiersz (strona 158, pozycja 33): 578 mieszkańców — 281 mężczyzn i 297 kobiet — w 63 budynkach mieszkalnych i 102 gospodarstwach domowych. Było wśród nich 415 katolików, 157 ewangelików i 6 osób wyznania mojżeszowego. W tym samym wierszu ewangelików przypisano do parafii w Człuchowie, a katolików do Debrzna, po niemiecku Preußisch Friedland. Słownik geograficzny dodaje, że Jensnick stanowił filię parafii katolickiej we Frydlądzie, z kościołem filialnym we wsi.

Cmentarz ewangelicki figuruje w gminnej ewidencji zabytków: wykaz notuje w Jęcznikach Wielkich dwa osobne cmentarze ewangelickie, pod pozycjami 63 i 64, a obok nich cmentarz przykościelny i cmentarz-pomnik. W wykazie gminnej ewidencji nie podano ani datowania, ani położenia żadnego z tych cmentarzy.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku opisuje jego stan słowami: „nagrobki usunięte, grób rozkopany, brak drzewostanu”. W karcie zapisano, że cmentarz leżał przy bruku, około pięćdziesięciu metrów od szosy z Człuchowa, przed wjazdem do wsi, pośród pól uprawnych. W tej samej karcie odnotowano, że z ogrodzenia pozostały fundamenty muru kamiennego, a teren porastała murawa z podrostem klonu i jesionu. W karcie opisano granice dawnego założenia jako czytelne, a układ kwater i mogił jako zatarty.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 192 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Schlochau; ks. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej reformacji i przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 20; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Gesetz über die Gebietsbereinigungen in den östlichen preußischen Provinzen. Vom 21. März 1938”, § 4 i § 13, w: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern” 70 (1938), s. 51–53; obwieszczenie konsystorza pomorskiego z 25 października 1938 roku, tamże, s. 197–198; karta cmentarza w Jęcznikach Wielkich, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 134–135; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.