Jegłownik — cmentarz ewangelicki

Jegłownik (po niemiecku Fichthorst) leży na Żuławach, w gminie Gronowo Elbląskie. Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 402 mieszkańców: 388 luteranów, jednego reformowanego, 8 katolików i 5 mennonitów; parafię luterańską wskazuje w Neukirch in der Niedrung.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej opisywał Fichthorst — razem z rogatką szosową nr 5 i osadą Hengstberg — jako królewską wieś chałupniczą z trzema gospodarstwami chłopskimi i 97 zagrodami chałupniczymi. Notował tu 86 budynków mieszkalnych i 1065 mieszkańców. W tym samym podręczniku katolików przypisano do parafii w Elblągu, a miejscowość miała własny okręg szkolny. W wykazie gmin sporządzonym po spisie z 1885 roku wieś figuruje na stronie 2 pod pozycją 20: 982 mieszkańców, 441 mężczyzn i 541 kobiet. Ewangelików było wśród nich 946, katolików 32, a cztery osoby zapisano jako innych chrześcijan.

W Neuheide początki parafii ewangelickiej wiązały się z cmentarzem. W 1641 roku ewangeliccy właściciele dworów w Rogatau i Hopferau wybrali jeden z najwyższych punktów niziny elbląskiej, w borze prawie niezamieszkanym, i założyli tam najpierw cmentarz — a na nim postawili kościółek w kształcie małego dworu. Poświęcił go w dwudziestą piątą niedzielę po Trójcy Świętej tego samego roku Balthasar Boidius, senior ministerium elbląskiego; obok stanęła szkoła. Pierwszym duchownym został według Harnocha w 1641 roku Nicolaus Bachmann; Abraham Hartwich datuje jego przybycie z Marzęcina na 1642 rok.

Kiedy kościółek stał się za mały i zbyt wątły, wzniesiono nowy, poświęcony w dwudziestą pierwszą niedzielę po Trójcy Świętej 1804 roku; wieżę szachulcową dobudowano w 1839 roku, dzwony pochodzą z 1841 roku, a organy przeniesione ze starej świątyni poświęcono ponownie w 1857 roku — mają pedał i osiemnaście głosów. W czasach Harnocha parafia liczyła 4350 dusz, a na jej obszarze mieszkało ponadto 200 mennonitów i około czterdziestu baptystów. Jegłownik należał do niej jako jedna z miejscowości z własną szkołą, a spis z 1885 roku wpisał wieś do tej samej parafii w Neuheide.

Cmentarz leży w centralnej części wsi, przy dawnym kościele ewangelickim, dziś rzymskokatolickim pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Ewidencja zabytków datuje go na siedemnasty wiek.

Zachowało się kilka starszych nagrobków, w tym kwatera grobowa rodziny z Wiktorowa — dawniej Klein Wickerau — zdobiona figurą anioła. Przy głównej bramie utworzono lapidarium z zebranych nagrobków; stoi tam wysoki obelisk upamiętniający poległych w pierwszej wojnie światowej, z nazwiskami (ponad 170) na trzech bokach i inskrypcją na czwartym: „Eurer Treue • unser Dank! • 1914–1918”. Cmentarz pozostaje w użytkowaniu jako parafialny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Neuheide i podaje tu 752 ewangelików.

W lipcu 2010 roku Aleksandra Paprot, która badała wtedy cmentarze ewangelickie i mennonickie Żuław Elbląskich, zaliczyła ten cmentarz do niszczejących.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Elbing, s. 2, poz. 20; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, hasło Neuheide; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 6, nr 54; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 77, pozycja 57; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 30; A. Paprot, „Losy ewangelickich i mennonickich cmentarzy na Żuławach Elbląskich”, w: „Krajobraz kulturowy i społeczny Żuław Elbląskich”, red. A. W. Brzezińska, U. Wróblewska, P. Szwiec, wyd. I, ISBN 978-83-88400-63-6, s. 37–46 (badania terenowe z lipca 2010 roku).