Jelonki — cmentarz parafialny przy kościele

Cmentarz parafialny w Jelonkach, po niemiecku Hirschfeld, leży przy kościele, na skarpie opadającej ku rzece Jelonce. Chowano na nim i ewangelików, i katolików. Najstarszy zachowany nagrobek, z 1796 roku, należy do ówczesnego pastora tutejszej parafii.

Wieś, wzmiankowaną po raz pierwszy w 1304 roku, wymieniono ponownie w 1312 roku, gdy wielki mistrz Karol z Trewiru potwierdził sprzedaż pobliskiej Marwicy tutejszemu proboszczowi. Jelonki leżą na styku Żuław Elbląskich i Oberlandu, mają zwartą zabudowę owalnicy rozłożonej wokół placu, którego środkiem płynie rzeka.

Sam kościół, datowany w rejestrze zabytków na drugą ćwierć XIV wieku, a w opracowaniach regionalnych na lata 1350–1375, jest budowlą orientowaną, wzniesioną na rzucie prostokąta, z wieżą zespoloną z nawą. Dziś nosi wezwanie Najświętszego Serca Jezusa. Wpisano go do rejestru wraz z cmentarzem przykościelnym 27 lutego 1968 roku; wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa podaje numer 640/69, a wykaz Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Olsztynie — numer A-795. Obok kościoła stoi barokowa plebania z XVIII wieku, a we wsi zachowały się cztery domy podcieniowe.

W 1937 roku odsłonięto we wsi obelisk ku czci parafian poległych w pierwszej wojnie światowej.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Adolf Boetticher pisał w 1898 roku, że tutejszy kościół nie jest orientowany — biegnie z południowego zachodu na północny wschód; opracowania regionalne nazywają go orientowanym.

Almanach parafii Prus Wschodnich z 1912 roku podaje w tutejszej parafii 2449 dusz, 6 szkół i 9 nauczycieli.

Źródła: rejestr zabytków nieruchomych województwa warmińsko-mazurskiego, stan na 30 czerwca 2026 roku; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; B. Lipińska, „Żuławy Wiślane — ochrona i kształtowanie zabytkowego krajobrazu”, Nowy Dwór Gdański 2011, oraz L. Słodownik, „Jelonki (niem. Hirschfeld)” — za serwisem zulawywislane.blogspot.com; A. Boetticher, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen”, z. III: „Das Oberland”, wyd. 2, Königsberg 1898, s. 36; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Wschodnich 1912, s. 15.