Jerzkowice — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Jerzkowicach jest nieczynny. Cmentarz leżał około 250 metrów na wschód od ostatnich zabudowań wsi, przy leśnym dukcie. Karta cmentarza z 30 maja 2008 roku opisuje jego zieleń słowami: „Starodrzew w części wycięty, teren cmentarza zarośnięty licznymi samosiejkami drzew”. Stan nagrobków oceniono wtedy jako zły, a drzewostanu jako dobry; naliczono dwadzieścia nagrobków wolno stojących, z których jeden pochodził z drugiej połowy dziewiętnastego wieku.

W 2008 roku najstarszy zachowany nagrobek pochodził z 1866 roku i należał do Charlotty Bewersdorf, zmarłej 7 listopada 1866 roku w osiemdziesiątym trzecim roku życia.

Jerzkowice, po niemiecku Jerskewitz, były wsią i dawnym majątkiem w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Leżały na jego południowo-wschodnim krańcu: granicą z powiatem bytowskim był wschodni brzeg Jeziora Jasień. Wieś należała do okręgu sądowego w Bytowie, a urząd stanu cywilnego miała w Czarnej Dąbrówce, w powiecie słupskim. Pod koniec XVIII wieku część wsi należała do kapitana Michaela Stanislausa von Zeromskiego, który w 1779 roku dokupił od Puttkamerów ich udziały; jego potomkowie trzymali dobra w 1862 roku. Później majątek przeszedł w ręce von Natzmerów (1893 i 1924), a w 1938 roku — Leona von Zelewskiego.

W 1784 roku Jerzkowice liczyły 29 dymów i miały nauczyciela; na należących do dóbr polach Damerow, przy trakcie z Lęborka do Bytowa, blisko rybnego jeziora Łupawsko, powstała kolonia Neu-Zeromin, a z dóbr płacono 80 talarów daniny. Mieszkańcy należeli do parafii w Nożynie (Groß-Nossin) w synodzie słupskim. Własnego kościoła wieś nie miała; należała ona do parafii ewangelickiej w Nożynie (Groß Nossin), a przez nią do okręgu kościelnego bytowskiego.

Kościół spłonął tam w 1638 roku wraz ze wszystkimi budynkami plebańskimi, a odbudowa ciągnęła się latami. Parafia nożyńska do 1817 roku należała do synodu słupskiego, potem do kołczygłowskiego, a w 1871 roku przeniesiono ją do bytowskiego; kolatorem był właściciel dóbr w Nożynie.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujmuje Jerzkowice w dwóch wierszach, bo dzieliły się na gminę wiejską i obwód dworski: w gminie (strona 170, pozycja 51) naliczono 78 ewangelików, bez katolików. W obwodzie dworskim (strona 178, pozycja 220) naliczono 255 ewangelików, jednego katolika i jednego innego chrześcijanina. W 1910 roku wieś liczyła 328 mieszkańców, 355 w 1933, 319 w 1939; w 1925 roku mieszkało tu pięciu katolików.

Wieś zajęła Armia Czerwona 8 marca 1945 roku. Mieszkańców ewakuowano wcześniej w marcu, lecz część wróciła; wysiedlano ich później, między innymi 9 listopada 1946 i 3 lipca 1947 roku. Karl-Heinz Pagel podaje, że w marcu 1945 roku wieś opuszczono na rozkaz niemieckich oddziałów. Straty wyniosły 9 poległych, 14 zmarłych cywilów i 47 zaginionych. Później odnaleziono 144 dawnych mieszkańców w RFN i 79 w NRD. Nauczycielami byli Loeper i Herbert Bujack.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 170–171, poz. 51 i s. 178–179, poz. 220; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II: „Regierungsbezirk Köslin”, Stettin 1912, s. 72–73 (hasło Groß-Nossin); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 583–586 (hasło Jerskewitz); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); karta cmentarza w Jerzkowicach, oprac. M. Palacz, 2008 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 972–973.