Jeziernik — cmentarz ewangelicki

Jeziernik, po niemiecku Seemühle, to dawna osada młyńska w gminie Rzeczenica, należąca przed 1920 rokiem do powiatu człuchowskiego w Prusach Zachodnich.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Seemühl jako majątek. Notował tu trzy domy mieszkalne i 16 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. Ewangelicy należeli do parafii Schönau; dzieci należały do okręgu szkolnego Stremlau.

W spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku Seemühle figuruje jako miejsce zamieszkane wchodzące w skład gminy Stremlau, czyli dzisiejszego Trzmielewa: dwa budynki mieszkalne i trzynastu mieszkańców. Liczby zapisane pod pozycją 80 na stronie 162 — 169 mieszkańców, w tym 137 ewangelików i 32 katolików — dotyczą całej tej gminy, nie samej osady. Gminę spis przypisuje do parafii ewangelickiej w Białym Borze (Baldenburg) i katolickiej w Brzeziu, które wymienia pod niemiecką nazwą Eickfier.

Słownik geograficzny wymienia Seemühle wśród dóbr powiatu człuchowskiego i podaje ich obszar: 534 morgi magdeburskie przy dwóch domach i trzynastu mieszkańcach. Stację pocztową i parafię katolicką Słownik umieszcza w Eickfier, a gminę i szkołę w Trzmielewie.

Agathon Harnoch liczy dla parafii w Białym Borze w 1890 roku 3600 dusz. Księgi metrykalne parafii w Białym Borze sięgają 1765 roku. W parafii tej Harnoch wymienia cztery miejsca szkolne — Biały Bór, Grabowo, Brzeźnicę i Wittfelde — a przy nich dziewięć dalszych osad, wśród nich Pieniężnicę. Jeziernika Harnoch wśród nich nie wymienia — „Seemühl” figuruje u niego wśród miejscowości parafii w Drzonowie (Schönau), liczącej 1100 dusz. Spis z 1 grudnia 1910 roku zalicza Seemühle do parafii ewangelickiej w Drzonowie (Schönau).

Karta cmentarza z 30 września 1995 roku ocenia jego stan słowami: „brak nagrobków, drzewostan w 50 %”. Cmentarz, założony w drugiej połowie dziewiętnastego wieku i zajmujący sześć setnych hektara, leżał przed wsią przy drodze dojazdowej, bez muru ogrodzeniowego i bramy. W karcie zapisano, że czytelne pozostawały granice pierwotnego układu cmentarza. Wzdłuż granicy rosły wtedy dwie sosny i sześć świerków w dobrym stanie, wewnątrz zaś osika i lilak.

Cmentarz figuruje w ewidencji cmentarzy Pomorza jako obiekt ewangelicki. W dostępnym wyciągu wojewódzkiej ewidencji zabytków nie znaleziono tego cmentarza; wyciąg obejmuje z powiatu człuchowskiego gminę i miasto Człuchów oraz miasto Czarne.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kraśniewo (Schönau) i podaje tu 40 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau — powiat Schlochau, strony 162 i 163, pozycja 80 wraz z wykazem miejsc zamieszkanych; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 494; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, pozycja 206; wojewódzka ewidencja zabytków (wyciąg z 29 sierpnia 2026); Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), powiat Schlochau, s. 54–55, wykaz osad przy poz. 83; karta cmentarza w Jezierniku, oprac. H. Grecki, 1995 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. X, hasło Seemuehle; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 144–145; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 83.